XVI. YÜZYILDA SURİYE TÜRKMENLERİ

XVI. YÜZYILDA SURİYE TÜRKMENLERİ

Kaynaklar:
Arşiv Vesikaları
♦ Başbakanlık Arşivi
♦ Tahrir Defterleri: 68, 344, 372, 391, 397, 401, 418, 454, 491, 502, 1040, 1052 numaralı defterler.
♦ Mühimme Defterleri: I, IV numaralı defterler.
♦ Kâmil Kepeci Tasnifi, Ruus Defterleri: 211 numaralı defter.
♦ Kuyûd-ı Kadime Arşivi: 99, 179 ve 203 numaralı tahrir defterleri.
Tetkik Eserler
♦ AHMET REFİK, Anadolu’da Türk Aşiretleri (966-1200), İstanbul, 1989.
♦ AKGÜNDÜZ, Ahmet, Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukuki Tahlilleri, c. 5, İstanbul, 1992.
♦ GÜNDÜZ, Tufan, Anadolu’da Türkmen Aşiretleri-Bozolus Türkmenleri 1540-1640, Ankara, 1997.
♦ HALAÇOĞLU, Yusuf, XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorlu’nun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi, Ankara, 1991.
♦ KAFALI, Mustafa, “Suriye Türkleri, I”, Töre Dergisi, XXI (1973), s. 32-34.
♦ KILIÇ, Orhan, “1597 Tarihli Mufassal Yörük Defterine Göre Haleb Türkmenleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, 105 (Aralık 1996), s. 59-76.
♦ ORHONLU, Cengiz, Osmanlı İmparatorluğu’nda Aşiretlerin İskânı, İstanbul, 1987.
♦ SÜMER, Faruk, “XVI. Asırda Anadolu, Suriye ve Irak’ta Yaşayan Türk Aşiretlerine Umumi Bir Bakış”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, XI (1952), s. 509-523.
♦ SÜMER, Faruk, Oğuzlar (Türkmenler), İstanbul, 1992.
♦ ŞAHİN, İlhan, “1638 Bağdad Seferinde Zahire Nakline Memûr Edilen Yeni-İl ve Halep Türkmenleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Fatih Sultan Mehmed’e Hatıra Sayısı, XXXIII (1982), s. 227-236.
♦ ŞAHİN, İlhan, “XVI. Asırda Halep Türkmenleri”, İstanbul Üniversitesi Tarih Enstitüsü Dergisi, Prof. Dr. Tayyib Gökbilgin Hatıra Sayısı, XII (1982), s. 687-712.
Dipnotlar :
[1] Mustafa Kafalı, “Suriye Türkleri I”, Töre Dergisi, XXI (1973), s. 32.
[2] Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler), İstanbul, 1992, s. 117.
[3] M. Kafalı, Aynı makale, s. 33.
[4] Cengiz Orhonlu, Osmanlı İmparatorluğu’nda Aşiretlerin İskânı, İstanbul, 1987, s. 12.
[5] İlhan Şahin, “1638 Bağdad Seferinde Zahire Nakline Memûr Edilen Yeni-İl ve Halep Türkmenleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Fatih Sultan Mehmed’e Hatıra Sayısı, XXXIII (1982), s. 228-229.
[6] Faruk Sümer, “XVI. Asırda Anadolu, Suriye ve Irak’ta Yaşayan Türk Aşiretlerine Umumi Bir Bakış”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, XI (1952), s. 511.
[7] Faruk Sümer, “XVI. Asırda Anadolu, Suriye ve Irak’ta Yaşayan Türk Aşiretlerine Umumi Bir Bakış”, s. 511; İlhan Şahin, “XVI. Asırda Halep Türkmenleri”, s. 694.
[8] Yusuf Halaçoğlu, XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorlu’nun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi, Ankara, 1991, s. 17.
[9] Meselâ, Köpeklü Avşarı tâifesinin boy beyi 1520’de Köpek oğlu Durak Bey (Başbakanlık Arşivi (=BA), Tapu Tahrir Defteri (=TD), nr. 93, s. 693), 1526’da ise onun oğlu Emenlek Bey’dir (BA, TD, nr. 1040, s. 61). Yine Beğdili tâifesinin boy beylerinden olan At Güden Bey’in (BA, TD, nr. 93, s. 691) yerine de onun oğlu Karaman Bey geçmiştir (BA, TD, nr. 1040, s. 14).
[10] Cengiz Orhonlu, Aynı eser, aynı yer.
[11] İlhan Şahin, “XVI. Asırda Halep Türkmenleri”, s. 694.
[12] BA, Kepeci, Ruus Defteri, nr. 211, s. 6, 28, 33.
[13] Cengiz Orhonlu, Aynı eser, s. 15.
[14] “Ve resm-i ağnâm, koyun ve keçi kuzulayup tamam sürüye yaradıktan sonra oğlağıyla ve kuzusiyle ‘add olunub her iki re’se bir akçe alına” (Kânûnnâme-i livâ-i Haleb, BA, TD, nr. 454, s. 3); “…her sağulur câmûsa üçer para ki altı akçe olur…” (BA, Aynı defter, s. 5).
[15] “…ve koyunu olmayandan ve koyunu hakkı resm-i bennâkdan eksük olundan kânûn üzere on iki akçe resm-i bennâk alınub…”, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyûd-ı Kadime Arşivi (=TKA), TD, nr. 203, varak 377.
[16] “…mücerred olub kâr-ı kisbe kâdir olandan altı akçe resm-i mücerred alınub…”, TKA, Aynı defter, aynı yer.
[17] BA, TD, nr. 454, s. 5, madde 14.
[18] BA, Aynı defter, s. 5, madde 15.
[19] “Ve hâssa yörükler tâifesinden dahi zirâat eden sâhib-i arza resm-i çift verüb mâ’adâsı rüsûm-ı örfiyyeleri ve âdet-i ağnâmları Türkman emînlerine müte’allik olub hâssa-i hümâyûn için zabt ederler. Sancak subaşıları ve gayrılar bi vechin mine’l-vücûh dahl etmeyeler”, 943 tarihli Birecik Sancağı Kanunnâmesi, Ahmet Akgündüz, Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukuki Tahlilleri, c. 5, İstanbul, 1992, s. 632.
[20] C. Orhonlu, Aynı eser, s. 20.
[21] BA, Mühimme Defteri (=MD), nr. 1, s. 154, hüküm: 861.
[22] BA, MD, nr. 1, s. 222, hüküm: 1281.
[23] BA, MD, nr. 4, s. 200, hüküm: 2095.
[24] Ahmet Refik, Anadolu’da Türk Aşiretleri (966-1200), İstanbul, 1989, Mukaddime, s. VII.
[25] Türkmen Defteri, Tahrir defterinde Türkmenler için ayrılmış olan kısım olup, müstakil olarak hazırlanan Türkmen defterleri de vardır.
[26] “Mezkûrların aslı Haleb Türkmenleri’ne tâbi’ Çoğun tâifesinden olub asla koyunları olmayub ve kırk elli yıldan berü Türkmen’den ayrılub kazâ-i mezbûrede mütemekkin olub lâkin aslı Türkmen olub Türkmen Defteri’nde mukayyed olmağla Türkmen Emînleri Subaşıları dahl idub ve hayli zamândan mütemekkin olmağla Toprak Subaşıları dâhî dahl idub iki cânibden dahl olunmağla rencide oldukları bâ’isden Türkmen Defteri’nden ihrâc olunub kazâ-i mezbûrede ra’iyyet kayd olundılar. Min ba’d vâki’ olan rüsûmlarını Antakya eminleri hâssa-i hümâyûn içün zabt eyleyeler. Türkmen Subaşıları dahl ve ta’ârruz etmeyeler”, BA, TD, nr. 454, s. 577.
[27] Haleb Türkmenleri ile ilgili ilk çalışma Faruk Sümer tarafından yapılmıştır. F. Sümer, Haleb Türkmenleri’nden, daha ziyade, diğer Türkmen grupları ile birlikte bahsetmiştir. Daha sonra, bu Türkmen ili hakkında müstakil çalışmalar da yapılmıştır. Bunların en önemlisi İlhan Şahin’in çalışmasıdır (“XVI. Asırda Halep Türkmenleri”, İstanbul Üniversitesi Tarih Enstitüsü Dergisi, Prof. Dr. Tayyib Gökbilgin Hatıra Sayısı, XII (1982), s. 687-712). Bu konuda yapılmış diğer bir çalışma ise Orhan Kılıç’ın “1597 Tarihli Mufassal Yörük Defterine Göre Haleb Türkmenleri” (Türk Dünyası Araştırmaları, 105 (Aralık 1996), s. 59-76) adlı makalesidir.
[28] Faruk Sümer, Aynı makale, s. 511-512.
[29] Türkmen Sancağı beği Murad Bey’e 11 Cemâziye’l-evvel 984 (6 Ağustos 1576) ve 20 Şaban 984 (12 Kasım 1576) tarihlerinde yazılan hükümler, Ahmet Refik, Aynı eser, s. 27, 42.
[30] Ayn-i Ali, Kavânîn-i Âl-i Osman der hulâsa-i mezâmîn-i defter-i dîvân, İstanbul, 1280, s. 26.
[31] İlhan Şahin, Aynı makale, s. 693-694.
[32] Toktemürlü 1526’da, Oyratlu-Osmanlu-Kösecelü 1570’te ve Peçenek-Şah Meleklü de 1552-1570 yıllarında tâife olarak gösterilmiştir. Diğer zamanlarda ise müstakil cemâattirler (bkz. İlhan Şahin, Aynı makale, s. 706).
[33] İlk tahrir defterlerinde müstakil olarak yazılmış bazı cemâatlerin sonraki yıllarda Bayad tâifesine dahil oldukları görülmektedir Meselâ, 1520-1536 yıllarında müstakil yazılmış olan Bahadurlu, Şarklu ve Yüreğirlü cemâatleri bundan sonraki yıllarda Bayad tâifesi çatısı altında yer almaktadırlar.
[34] İlhan Şahin, Aynı makale, s. 689.
[35] Faruk Sümer, Oğuzlar, s. 138.
[36] BA, TD, nr. 68, s. 395.
[37] Bu tabloda, birden fazla şubesi olan cemâatlerin nüfusları toplanarak tek isim altında verilmiştir.
[38] Faruk Sümer, “Osmanlı devrinde Anadolu’da yaşayan bazı Üçoklu Oğuz boylarına mensup teşekküller”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, XI/1-4 (1952), s. 457; Aynı yazar, Oğuzlar, s. 252.
[39] Tahminî nüfusu tespit etmek için genellikle toplam hane sayısı 5 rakamı ile çarpılmakta ve elde edilen rakam da mücerred sayısı ile toplanmaktadır. Fakat, bazı defterlerde mücerredler gösterilmediği için, nüfusu hesaplarken 7 katsayısını kullanmayı daha uygun gördük.
[40] Bu hesaplamada, nefer olarak verilen vergi nüfusunun 2/3’ü hane, 1/3’ü mücerred kabul edilmiş; mücerredler ise, hanelerin çatısı altında sayıldıkları için, herhangi bir katsayı ile çarpılmamıştır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
bıçak satın al