KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI

KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI

Nartların en usta demircileri olan Debet yeryüzüne olağanüstü bir biçimde doğarak, mucizevî bir şekilde gelmiştir. Debet’in doğuşu Karaçay-Malkar Nart destanlarında şöyle anlatılır:

Karaçay-Malkar Türkçesi:

Ertde-ertde dorbunlada turganda
Taş tegene agaç çelek bolganda
Ot Teyrisi Cer Teyrini algandı
Kök küküreb Cer buvaz bolgandı
Toguz cılnı, toguz künnü
Ol buvaz bolub turgandı
Cer carılıb sora Debet tuvgandı
Suv Anası alıb anı cuvgandı
Çerekleni anı avzuna burgandı
Ol Debetni otdan bolgandı cüregi
Kurçdan bolgandı sanlarını keregi
Ot Teyrisi otnu tilin bildirgendi
Cer teyrisi taşla tilin bergendi
Suv Teyrisi aşın, suvun iygendi
Temir anga tılı kibik bolgandı
Kalay süyse, alay arı burgandı
Çiy temirni bolat etib bergendi
Nart askerge köb sadakla etgendi
Sadakları Mingi Tavdan ötgendile
Okları Kara Tengizge tüşgendile
 

* * *

Türkiye Türkçesi:

Çok eskiden mağaralarda yaşarken
Taş yalak tahta kova var iken
Ateş tanrısı Yer tanrısı ile evlenmiş
Gök gürleyip Yer hamile kalmış
Dokuz yıl, dokuz gün
O hamile olarak durmuş
Yer yarılıp sonra Debet doğmuş
Su tanrıçası alıp onu yıkamış
Irmakları onun ağzına çevirmiş
O Debet’in ateştenmiş yüreği
Çeliktenmiş vücudunun parçaları
Ateş tanrısı ateşin dilini öğretmiş
Yer tanrısı taşların dilini vermiş
Su tanrısı yemeğini, suyunu göndermiş
Demir ona hamur gibi olmuş
Nasıl isterse, o tarafa bükmüş
Ham demiri çelik yapıp vermiş
Nart askerlerine çok oklar yapmış
Okları Elbruz dağından aşmış
Kurşunları Karadeniz’e düşmüş

* * *

Karaçay-Malkar Nart destanlarında Debet’in doğumunu anlatan bir başka hikâyede, onun annesinin adının Akbiyçe olduğu, babasının ise gökten inip Akbiyçe’yi hamile bırakan bir melek olduğu rivayet edilir. Destanlarda Debet’ten Salımçı ulu Devet-Batır (Melek oğlu Devet-Batır) adıyla da bahsedilir.[14]

Karaçay-Malkar Nart destanlarında Debet’in kendisi gibi atı da olağanüstü özelliklere sahiptir. Destanlarda anlatıldığına göre Debet’in atı Kafkas dağlarının üzerinden bir sıçrayışta aşar. Dağlar onun karnının altında küçük tepeler gibi kalırlar. Irmaklara, göllere, denizlere ulaştığında, Debet’in atının bir burnundan çıkan dondurucu rüzgâr ırmağı ya da denizi dondurup, Debet’in geçebileceği bir köprü oluşturur. Diğer burun deliği ise sıcak, yakıcı dumanlar çıkartıp buzları eritir, yağmur yağdırır, yaz mevsimini getirir.

Nart Debet (ya da Devet) Karaçay-Malkar Nart destanlarında mitolojik bir kahraman olarak tasvir edilir. Debet çıplak elleriyle kızgın demiri dövebilir, ona istediği şekli verebilir. Kuşların ve bütün hayvanların dillerini bilir ve onlarla konuşabilir. Nart kahramanları için demirden kılıçları, kalkanları ve zırhları ilk defa yapan Demirci Debet’tir. İlk at nalını Debet icat etmiştir, böylece Nart savaşçıları atları ile uzak ülkeleri fethe gidebilmişlerdir. Nart destanlarında anlatıldığına göre Nart Debet’in ondokuz oğlu vardır.

Bazı Karaçay-Malkar bilimadamları Nart Debet’in isminin kökeni hakkında değişik görüşler ileri sürmüşlerdir. Profesör Magomet Habiçev’e göre Debet ya da Devet adı “Dev” kelimesine getirilen “-et” çoğul ekiyle türetilmiş bir isimdir. Buna göre Debet ya da Devet adı “Devler”, “Güçlüler” anlamına gelir. Ancak “dev” kelimesinin Farsça bir kelime olması bu görüşü çürütmektedir. Diğer bir Karaçay-Malkar bilimadamı İsmail Miziyev’e göre Debet adı, ailenin ve evin koruyucusu olduğuna inanılan eski İskit Tanrıçası Tabiti ile bağlantılıdır.

Ancak Davut Peygamberin Kur’an-ı Kerim’de konu edildiği bazı ayetleri incelediğimizde Nart kahramanı Demirci Debet ile büyük benzerlikte özelliklere sahip olduğunu görüyoruz. Enbiya suresinin 80. ayetinde ve Sebe suresinin 10. ayetinde Allah Davut peygambere demirden zırh yapmasını öğrettiğini ve Davut’un ellerinde demiri yumuşattığını söylemektedir. (“Ona sizi savaşta korumak için zırh yapma sanatını öğrettik.” Enbiya suresi 80. ayet. “Ey dağlar ve kuşlar. Davud tesbih ettikçe siz de onu tekrarlayın diyerek and olsun ki ona katımızdan lütufta bulunduk. Geniş zırhlar yap, dokumasını sağlam tut diye ona demiri yumuşak kıldık.” Sebe suresi 10. ayet.)

İslamî rivayetlerde de Allah’ın Davut peygambere kuşlarla ve dağlarla nasıl konuşmayı öğrettiği, silah ve zırh yapmak için demiri nasıl yumuşatmayı öğrettiği anlatılır. Bu hikâyelere göre Davut Peygamber demiri ateşin yardımı olmadan hamur gibi yumuşatma mucizesinin sahibidir. Rivayetlerde Davut Peygamberin ondokuz oğlu olduğu anlatılır. Orta Asya Türk boyları arasında Davut Peygamber demircilerin piri kabul edilir. Tarançı (Uygur) şamanları bazı dualarında Davut Peygamberi demircilerin kutsal hocası olarak tasvir ederler ve ondan yardım dilerler. Kazak şamanlarının dualarında da Davut Peygamber demiri ateşin yardımı olmadan döven bir pir olarak tasvir edilir.

Karaçay-Malkar Nart destanlarında anlatılan Nart Demirci Debet’in taşıdığı özellikler Kur’an-ı Kerim ve İslamî rivayetlerde anlatılan Davut Peygamberin özellikleri ile tam olarak benzeşmektedir. Demirci Debet’in ve Davut Peygamberin ondokuz oğlu vardır. Her ikisi de demirci ustasıdırlar ve demiri ateş kullanmadan hamur gibi yoğururlar. Her ikisi de demirden silahları ve demir zırhı ilk icat eden kişidir. Her ikisi de kuşlarla ve dağlarla konuşabilmektedirler.

Demirci Debet ile Davut Peygamber arasındaki bu benzerlikler tesadüfle açıklanamaz. Bazı dinî rivayetlerin Orta Asya ve Kafkaslar’a önceki yüzyıllarda taşındığı açıktır. Bu hikâye ve rivayetler o bölgelerdeki yerli halkların eski destan ve efsaneleri ile karışmışlar ve yeni karakteristik özellikler kazanmışlardır. Davut Peygamber Karaçay-Malkar Nart destanlarında değişime uğramış ve Nart kahramanı Demirci Debet (Devet) kimliğine bürünmüştür.

Davut Peygamber milattan önce 10. yüzyılda Filistin’de yaşamıştır. M.Ö. 7. yüzyılda İskitler Kafkas dağlarını aşarak Kafkas Ötesi’ne geçmişler ve Orta Doğu’ya kadar uzanan toprakları işgal etmişlerdir. Bir süre sonra Kafkasya’ya geri dönen İskitlerin bazı kültürel unsurları beraberlerinde Orta Doğu’dan Kafkaslar’a taşımaları muhtemeldir.

Milattan sonra 7-10. yüzyıllar arasında Kafkaslar’ın hâkimi olan Hazar Türk İmparatorluğu’nun resmî dini Musevilikti. Bilindiği üzere Davut Peygamber de bir Yahudi peygamberi idi ve Hazar Türkleri için Davut Peygamber bir kahramandı. Hazar İmparatorluğu’nun dağılmasının ardından Hazar Türklerinden pek çok ailenin Kafkaslar’a gelerek Kabardey-Çerkes ve Karaçay-Malkar gibi etnik gruplara karışarak asimile oldukları bilinmektedir. Hazar kökenli bu aileler bu etnik gruplar arasında asimile olurlarken beraberlerinde getirdikleri kültürel unsurları da bu Kafkas halklarına taşımışlardır. Bu kültürel difüzyon da Davut Peygamberin Nart kahramanı Demirci Debet karakterine dönüşmesine yardımcı olmuş olmalıdır.

Nartlar, dev yaratıklar olan amansız düşmanları “emegenler” karşısında savaşta başarısızlığa uğradıklarında, Nart yaşlıları, Demirci Debet’i bulup, ona “emegenleri” yenebilecekleri bir kılıç yaptırmaları için genç Nartları, Debet’in yaşadığı Elbruz dağına gönderirler. Karaçay-Malkar Nart destanlarında bu hikâye şöyle anlatılır:

Karaçay-Malkar Türkçesi:

Emegenle Nartla bla erişe elle
Ullu zaran eter üçün küreşe elle
Nart batırla cortuvulda bolganda
Üylede kartla, katınla kalganda
Tavdan kelgen taza suvlanı tıya elle
Nart elleni caşavların buza elle
Nart ulanla zalimlikni unamayla
Allaylanı kırmaganlay koymayla
Cigitlikden kem bolmagan dev Nartla
Tüblerinde kurç temirça, Nart atla
San salmay, kıralla emegenleni cigitlikde

* * *

Türkiye Türkçesi:

Emegenler Nartlarla savaşıyorlardı
Büyük zarar vermek için uğraşıyorlardı
Nart kahramanları akına çıktıklarında
Evlerde yaşlılar, kadınlar kaldıklarında
Dağdan gelen temiz suları kesiyorlardı
Nart köylerinin hayat düzenlerini bozuyorlardı
Nart delikanlıları zalimliğe boyun eğmiyorlar
Öylelerini yok etmekten geri durmuyorlar
Yiğitlikten yana eksiklikleri olmayan güçlü Nartlar
Altlarında, çelik gibi, Nart atları
Mahvediyorlar emegenleri yiğitlikte

* * *

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ