AHMET YESEVÎ: HAYATI, ESERLERİ, FİKİR VE TESİRLERİ

AHMET YESEVÎ: HAYATI, ESERLERİ, FİKİR VE TESİRLERİ

Kaynaklar :
♦ Ahmed-i Yesevî, Hayatı-Eserleri-Tesirleri, Seha Neşriyat, İstanbul, 1996.
♦ Aktan, Ali, “Künhü’l-Ahbâr’a Göre Hoca Ahmed Yesevî ve Anadolu’daki Halifeleri”, Milletlerarası Hoca Ahmet Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 13-22.
♦ Azmun, Yusuf, Hoca Ahmed Yesevî, Divan-ı Hikmet, İstanbul, 1994.
♦ Babinger, Franz-Fuat Köprülü, Anadolu’da İslâmiyet, Yayına Hazırlayan: Mehmet Kanar, İstanbul, 1996.
♦ Banarlı, Nihad Sâmi, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul, 1971.
♦ Barkan, Ömer Lütfi, “Kolonizatör Türk Dervişleri”, Vakıflar Dergisi, Ankara, 1942, II, 279-359.
♦ Barthold, V. V., Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, Yayına Hazırlayanlar: Kâzım Yaşar Kopraman-Afşar İsmail Aka, Ankara, 1975.
♦ Barthold, V. V, Moğol İstilâsına Kadar Türkistan, Hazırlayan: Hakkı Dursun Yıldız, Ankara, 1990.
♦ Bice, Hayati, Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet, Ankara, 1993.
♦ Carmuhammed-Uli, Muhammedrahim, “Hoca Ahmed YesevÎ’nin Hayatı Hakkında Yeni Deliller ve O’nun Bilinmeyen ‘Risâle’ Adlı Eserinin İlmÎ Değeri”, Milletlerarası Ahmed YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 13-20.
♦ Cebecioğlu, Ethem, “Hoca Ahmed Yesevi (Ö. 562/1167) ”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 1993, Cilt: XXXIV, s. 87-132.
♦ Cunbur, Müjgan, “Ahmed YesevÎ’nin Ahi ve Gazileriyle Anadolu’nun Türkleşmesindeki Yeri”, Milletlerarası Hoca Ahmet YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 63-68.
♦ Develi, Hayati, Ahmed YesevÎ, İstanbul, 1999.
♦ ♦ Ekinci, Yusuf, Hoca Ahmet YesevÎ, Ankara, 1995.
♦ Ekincikli, Mustafa, “Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde YesevÎlik”, Milletlerarası Hoca Ahmet YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 115-118.
♦ Eraslan, Kemal, “YesevÎ’nin Fakrnâmesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 1977, Cilt: XXII, s. 45-120.
♦ Eraslan, Kemal, Ahmed-i YesevÎ, DÎvân-ı Hikmet’ten Seçmeler, Ankara, 1991.
♦ Eraslan, Kemal, “Ahmed YesevΔ, DİA, İstanbul, 1989, II, 159-161.
♦ Eraslan, Kemal, “DÎvân-ı Hikmet”, DİA, İstanbul, 1994, IX, 429-430.
♦ Eraslan, Kemal, “Ahmed-i YesevΔ, YesevÎlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 78-96.
♦ Eraydın, Selçuk, Tasavvuf ve TarÎkatler, İstanbul, 1981.
♦ Esin, Emel, “Ahmed YesevÎ Külliyesi”, DİA, İstanbul, 1989, II, 162-163.
♦ Gündüz, İrfan, “Ahmed YesevÎ’ninTarikat ve İrşad Anlayışı”, YesevÎlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 189-196.
♦ Hakkulov, İbrahim, Ahmet Yesevî (Hikmetleri), Çeviren ve Sadeleştiren: Erhan Sezai Toplu, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1995.
♦ İz, F., “Ahmad Yasawi”, The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Leiden, E. J. Brill, I, 298-299.
♦ Kafesoğlu, İbrahim, Türk Millî Kültürü, 5. bsk., İstanbul, 1988.
♦ Melikoff, İrene, “Ahmed Yesevî ve Türklerde İslâmiyet”, Milletlerarası Hoca Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 61-67.
♦ Nigmetov, Hamid Gulamoğlu, “Yesevî’ye Ait Bazı Seneler”, Milletlerarası Hoca Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 69-74.
♦ Ocak, Ahmet Yaşar, Anadolu Sûfiliğinde Ahmed-i Yesevî ve Yesevîlik”, Yesevîlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 325-331.
♦ Ocak, Ahmet Yaşar, “Türk Dünyasında Ahmed-i Yesevî ve Yesevîlik Kültürünün Yayılışı: Bir Sufi Kültürün Yeniden Güncelleşmesi”, Milletlerarası Hoca Ahmet Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 299-305.
♦ Öztürk, Mürsel, “Ahmed Yesevî-Hacı Bektaş-ı Velî ve Yunus Emre Zinciri”, Yesevîlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 220-228.
♦ Öztürk, Yaşar Nuri, Tasavvufun Ruhu ve Tarikatlar, 3. bsk., İstanbul, 1992.
♦ Köprülü, M. Fuad-Barthold, İslâm Medeniyeti Tarihi, 3. bsk., Ankara, 1973.
♦ Köprülü, Fuad, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, 4. bsk., Ankara, 1981.
♦ Köprülü, Fuad, Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul, 1926.
♦ Köprülü, Fuad, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, 2. bsk., Ankara, 1984.
♦ Pala, Ayhan, “Yesevîlikten Bektaşîliğe Türk Müslümanlığı”, Yesevîlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 229-237.
♦ Pekolcay, Necla, İslâmî Türk Edebiyatı, İstanbul, 1967.
♦ Rasony, Laszlo, Tarihte Türklük, 3. bsk., Ankara, 1993.
♦ Tatcı, Mustafa, “Ahmet Yesevî, Hacı Bektaş-ı Velî ve Yunus Emre’de Dört Kapı-Kırk Makam”, Yesevîlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 238-245.
♦ Togan, A. Zeki Velidî, Umumî Türk Tarihi’ne Giriş, 3. bsk., İstanbul, 1981.
♦ Yesevîlik Bilgisi, Hazırlayanlar: Mustafa İsen-Cemâl Kurnaz-Mustafa Tatcı, Ankara, 1998.
♦ Yılmaz, Ali, “Ahmed-i YesevÎ’nin Hikmetleri İle Yûnus Emre’nin Şiirlerinde TasavvufÎ Muhteva Benzerlikleri”, Milletlerarası Hoca Ahmed YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 389-413.
Dipnotlar :
[1] Bir değerlendirmeye göre, her ne kadar doğum tarihi kesin olarak bilinmiyorsa da, Ahmed Yesevî’ye izafe edilen Fakrnâme adlı risalede yer alan yetmiş üç yıl yaşadığı ve 1166 yılında vefat ettiği şeklindeki bilgiler dikkate alındığında 1093 yılında doğduğu kabul edilebilir. Bkz. Hayati Bice, Ahmed Yesevi, Divan-ı Hikmet, Ankara, 1993, s. IX. Nitekim 1993 yılının Türkiye’de Ahmed Yesevî’nin doğumunun 900. yılı olarak kabul edilmesi, bu kanaatin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Buna karşılık bir başka yaklaşıma göre, doğum tarihi 1041 senesidir. (Muhammed Rahim Carmuhammed-Uli, “Hoca Ahmed Yesevî’nin Hayatı Hakkında Yeni Deliller ve O’nun Bilinmeyen’Risale’ Adlı Eserinin İlmî Değeri”, Milletlerarası Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 16).
[2] Fuad Köprülü, “Ahmed Yesevî”, İA, İstanbul, 1965, I, 210.
[3] Sayram, Çimkent’e 7 km. ve Yesi (Türkistan) şehrine de 157 km. uzaklıktadır. İsfÎcâb veya Akşehir isimleriyle de bilinmektedir.
[4] Kemal Eraslan, “Ahmed YesevΔ, DİA, İstanbul, 1989, II, 159-160.
[5] Onun bu şekilde Hâce unvanıyla da şöhret bulması, ilmiye sınıfına mensup olduğunu da göstermektedir. (İrfan Gündüz, “Ahmed YesevÎ’nin Tarikat ve İrşad Anlayışı”, YesevÎlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 192).
[6] Annesi, Ayşe (Karasaç) Ana olarak da bilinmektedir. (Bice, s. IX).
[7] Kemal Eraslan, “Ahmed-i YesevΔ, YesevÎlik Bilgisi, Ankara, 1998, s. 80.
[8] Eraslan, a.y.
[9] Eraslan, “Ahmed YesevΔ, DİA, II, 160.
[10] Kemal Eraslan, Ahmed-i YesevÎ, DÎvân-ı Hikmet’ten Seçmeler, Ankara, 1991, s. 8-9; Hayati Develi, Ahmed YesevÎ, İstanbul, 1999, s. 18-19.
[11] Köprülü, “Ahmed YesevΔ, İA, I, 210.
[12] Eraslan, 504/1110 tarihini kabul etmektedir. (Eraslan, “Ahmed-i YesevΔ, Yesevilik Bilgisi, s. 81, dn. 15).
[13] Hamid Gulamoğlu Nigmetov, “YesevÎ’ye Ait Bazı Seneler”, Milletlerarası Hoca Ahmed YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 74.
[14] Erarslan, “Ahmed YesevΔ, DİA, II, 160.
[15] Köprülü, “Ahmed YesevΔ, İA, I, 210.
[16] Eraslan, “Ahmed-i YesevΔ, YesevÎlik Bilgisi, s. 83; Develi, s. 21.
[17] Carmhuhammed-Uli, “Hoca Ahmed YesevÎ’nin Hayatı Hakkında Yeni Deliller ve O’nun Bilinmeyen “Risale” Adlı Eserinin İlmÎ Değeri”, s. 15.
[18] Emel Esin, “Ahmed YesevÎ Külliyesi”, DİA, İstanbul, 1989, II, 162.
[19] Eraslan, “Ahmed YesevΔ, DİA, II, 161.
[20] Kemal Eraslan, “DÎvân-ı Hikmet”, DİA, İstanbul, 1994, IX, 429. Bu dörtlük için bkz. Eraslan, DÎvân-ı Hikmet’ten Seçmeler, s. 35.
[21] Bice, s. XVII.
[22] Fuad Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, 4. bsk., Ankara, 1981, s. 125.
[23] Eraslan, “Ahmed Yesevî”, DİA, II, 161.
[24] Eraslan, Dîvân-ı Hikmet’ten Seçmeler, s. 37-38. Ayrıca bkz. Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s. 145-146, 149-155.
[25] Develi, s. 31. Bu konudaki diğer görüşler için bkz. Eraslan, “Ahmed-i Yesevî”, Yesevîlik Bilgisi, s. 93.
[26] Yusuf Azmun, Hoca Ahmed Yesevî, Divan-ı Hikmet, İstanbul, 1994.
[27] İbrahim Hakkulov, Ahmet Yesevî (Hikmetleri), Çeviren ve Sadeleştiren: Erhan Sezai Toplu, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1995.
[28] Kemal Eraslan, “Yesevî’nin Fakr-nâmesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 1977, Cilt: XXII, s. 45-120.
[29] Bkz. Muhammedrahim Carmuhammed-Uli, “Hoca Ahmed Yesevî’nin Hayatı Hakkında Yeni Deliller ve O’nun Bilinmeyen’Risâle’ Adlı Eserinin İlmî Değeri”, Milletlerarası Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, s. 13-20.
[30] Rivayete göre Ahmed Yesevî, yonttuğu kaşıkları kendisine ait bir öküz üzerine astığı heybe içinde satardı. Bu şekilde öküzünü pazara gönderdir, ihtiyacı olanlar heybeden kaşık alır ve içine de parasını bırakırdı. Şayet parasını koymayan olursa, söz konusu hayvan onun peşinden ayrılmazdı. (Eraslan, “Ahmed-i Yesevî”, Yesevîlik Bilgisi, s. 84).
[31] Eraslan, “Ahmed Yesevî”, DİA, II, 160-161.
[32] Ethem Cebecioğlu, “Hoca Ahmed Yesevi (Ö. 562/1167)”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 1993, Cilt: XXXIV, s. 92.
[33] Eraslan, “Ahmed-i Yesevî”, Yesevîlik Bilgisi, s. 82.
[34] Eraslan, “Ahmed Yesevî”, DİA, II, 161.
[35] Bice, s. XIV.
[36] Namık Kemal Zeybek, Yesevîlik Bilgisi, s. VI.
[37] Eraslan, “Ahmed-i Yesevî”, Yesevîlik Bilgisi, s. 86.
[38] A.e.s. 88-90.
[39] Eraslan, “Ahmed-i Yesevî”, Yesevîlik Bilgisi, s. 94.
[40] Develi, s. 48-49.
[41] İrfan Gündüz, “Ahmed YesevÎ’nin Tarikat ve İrşad Anlayışı”, YesevÎlik Bilgisi, s. 190.
[42] Bu düşünce için bkz. M. Fuad Köprülü-Barthold, İslâm Medeniyeti Tarihi, 3. bsk., Ankara, 1973, s. 192; Fuad Köprülü, Osmanlı Devletinin Kuruluşu, 2. bsk., Ankara, 1984, s. 98.
[43] Cebecioğlu, “Hoca Ahmed Yesevi (Ö. 562/1167)”, s. 93.
[44] Gündüz, “Ahmed YesevÎ’nin Tarikat ve İrşad Anlayışı”, YesevÎlik Bilgisi, s. 190.
[45] Köprülü, Ahmed YesevÎ’nin gerçek şairlik kabiliyetinden mahrum kuru bir ahlakçı olduğu görüşündedir. Bkz. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s. 156.
[46] Yaşar Nuri Öztürk, Tasavvufun Ruhu ve Tarikatlar, 3. bsk., İstanbul, 1992, s. 231, 233.
[47] Gündüz, s. 190.
[48] Eraslan, DÎvân-ı Hikmet’ten Seçmeler, s. 18. Bu konuda geniş bilgi için bkz. Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, 87-97.
[49] Ahmet Yaşar Ocak, “Türk Dünyasında Ahmed-i YesevÎ ve YesevÎlik Kültürünün Yayılışı: Bir Sufi Kültürün Yeniden Güncelleşmesi”, Milletlerarası Hoca Ahmet YesevÎ Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 299.
[50] Bice, s. XV.
[51] Bice, s. XV.
[52] Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s. 108-109.
[53] Bice, s. XV-XVI.
[54] Bkz., Öztürk, s. 234-235.
[55] Ocak, “Türk Dünyasında Ahmed-i YesevÎ ve YesevÎlik Kültürünün Yayılışı Bir Sufi Kültürün Yeniden Güncelleşmesi”, s. 301.
[56] Develi, s. 42.
[57] Ocak, “Türk Dünyasında Ahmed-i YesevÎ ve YesevÎlik Kültürünün Yayılışı Bir Sufi Kültürün Yeniden Güncelleşmesi”, YesevÎlik Bilgisi, s. 302.
[58] Ahmet Yaşar Ocak, “Anadolu Sûfiliğinde Ahmed-i YesevÎ ve YesevÎlik”, YesevÎlik Bilgisi, s.
[59] Öztürk, s. 234-235.
[60] Develi, s. 42. Meselâ, Ali Aktan’ın işaret ettiği gibi, Osmanlı dönemi tarihçilerinden Âli’nin Künhü’l-Ahbâr’ında kaydettiğine göre de böyledir. Ancak Aktan bunu kabul etmemektedir. (Bkz. Ali Aktan, “Künhü’l-Ahbâr’a Göre Hoca Ahmed Yesevî ve Anadolu’daki Halifeleri”, Milletlerarası Hoca Ahmet Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 14. ) Bu konuda geniş bilgi için bkz. Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s. 48-54, Ahmet Yaşar Ocak, “Hacı Bektâş-ı Velî”, DİA, İstanbul, 1996, XIV, 457-458.
[61] Mürsel Öztürk, “Ahmed Yesevî-Hacı Bektaş-ı Velî ve Yunus Emre Zinciri”, Yesevîlik Bilgisi, s. 222.
[62] Ayhan Pala, “Yesevîlikten Bektaşîliğe Türk Müslümanlığı”, Yesevîlik Bilgisi, s. 235.
[63] Bu konuda bkz. Mustafa Tatcı, “Ahmet Yesevî, Hacı Bektaş-ı Velî ve Yunus Emre’de Dört Kapı-Kırk Makam”, Yesevîlik Bilgisi, 238-245.
[64] Bu konuda bkz. Ali Yılmaz, “Ahmed-i Yesevî’nin Hikmetleri İle Yûnus Emre’nin Şiirlerinde Tasavvufî Muhteva Benzerlikleri”, Milletlerarası Hoca Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 389-413.
[65] Irene Melikoff, “Ahmed Yesevî ve Türkler’de İslâmiyet”, Milletlerarası Ahmed Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1992, s. 67.
[66] Bkz. Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, s. 46-55; Mustafa Ekincikli, “Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde Yesevîlik”, Milletlerarası Hoca Ahmet Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 115-118.
[67] Ocak, “Türk Dünyasında Ahmed-i Yesevî ve Yesevîlik Kültürünün Yayılışı: Bir Sufi Kültürün Yeniden Güncelleşmesi”, s. 303.
[68] Anadolu’nun Türkleşmesindeki yeri konusunda bkz. Müjgan Cunbur, “Ahmed Yesevî’nin Ahi ve Gazileriyle Anadolu’nun Türkleşmesindeki Yeri”, Milletlerarası Hoca Ahmet Yesevî Sempozyumu Bildirileri, Kayseri, 1993, s. 63-68.
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 3 YORUM
  1. Alptekin Doğan .B dedi ki:

    Horasan Melametine selam olsun.
    Büyük insanlar ancak nefislerini kendilerini bilerek doğru yola eriştiler…İlim en hakiki mürşiddir ve ilim kendini bilmektir. Selam olsun kendini bilenlere ve servere pir-i Türkistan’a. Ahmet Yesevi’yi hürmetle anıyoruz..

  2. İBRAHİM DOĞDAŞ dedi ki:

    Sayın hocam elinize yüreğinize sağlık ALLAH sizden razı olsun selam ve dua ile …

  3. Hoca Ahmet Yesevı çalısmalarında neleri esas almıstır bi bilgi yokmu koca dünyada ödevımı yetistiremıcmm.

BİR YORUM YAZ