TÜRKİYE’NİN MİLLİ HAZİNESİ: PROF. HALİL İNALCIK TARİHİ

Kemal ÇİÇEK

Yazarın şu ana kadar yazılmış 46 makalesi bulunuyor.

Kemal_Cicek39

Dostları, meslektaşları ve öğrencilerinin de katılımıyla Prof. Dr. Halil İnalcık, 7 Eylül günü 100. yaş gününü kutladı. İnalcık, dünyaya Osmanlı tarihini öğreten bir bilim adamımızdır. İslam devlet düşüncesinin Osmanlılar tarafından nasıl uygulandığını bilimsellikten asla ayrılmadan ortaya koymuştur. Avrupa merkezli tarih öğretisini değiştiren İnalcık, Osmanlı Devleti bilinmeden dünya tarihinin anlaşılamayacağını herkese göstermiştir.

Bu hafta Prof. Dr. Halil İnalcık’ın 100. doğum gününü kutladık. Dostları ve sevenleri hocanın doğum günü partisine tarihi bir güne tanıklık etme heyecanı ile katıldı. Mutlu gününde kendisine

“BUGÜN Gazetesi’nde tarih sayfasını yazıyorum. Bu haftanın en önemli olayı sizin 100. yaşınıza girmeniz olduğu için sayfamı size ayıracağım” dediğimde memnun oldu. Gerçekten de Halil İnalcık ülkemizde hatta dünyada efsane olduğuna yaşarken şahit olduğumuz ender tarihi şahsiyetlerden birisidir.

kalem4[1]TARİHÇİ OLACAK ÇOCUK…

Halil İnalcık’ın iyi bir tarihçi olacağı çocukluk yıllarından itibaren belli olmaya başlamış gibidir. Babasının ticari işleri sebebiyle ailece Ankara’ya taşındıklarında, üst kat komşuları tesadüfen büyük bir devlet adamı ve düşünür olan Prof. Dr. Sadi Maksudi Arsal olmuştur. Sadi Maksudi hoca, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında Mustafa Kemal Atatürk tarafından Almanya’dan Türkiye’ye davet edilen en değerli bilim adamlarından birisidir. Üstelik kendisi Türk Tarih Kurumu’nun kurulmasında önemli katkıları ile hatırlanan bir hukukçudur. İnalcık onun referansıyla Ankara Gazi Öğretmen Okulu’na kayıt yaptırmıştır.

BELGELERE DAYALI

Halil İnalcık 1935 yılında kurulan Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Tarihi bölümünün ilk öğrencilerindendir. Burada hazırladığı “Tanzimat ve Bulgar Meselesi” adlı teziyle doktora derecesini almıştır. Daha sonra kitap olarak da basılan bu tez, o günlerin moda konularından Milliyetçilik üzerine belgelere dayalı yazılmış ilk eserdir.

DÜNYANIN DİKKATİNİ ÇEKTİ

Doktorasını aldıktan sonra aynı fakültede öğretim üyesi olarak çalışmaya başlayan İnalcık’ın Osmanlı tarihi üzerine yaptığı özgün çalışmalarına dünya tarihçilerinin dikkat çekmesi çok uzun sürmemiştir.

Halil İnalcık’ın öğretim üyesi olarak kariyeri başarılarla doludur. 1949 yılında doçent olarak gittiği ve 18 ay kaldığı Londra’da İngilizce’sini mükemmel hale getirmeyi başarmış, Avrupa Tarihi üzerinde arşiv çalışmaları yapma fırsatı bulmuştu. İnalcık, uluslararası birçok kongre ve toplantıya katılarak adını duyurdu. Akdeniz ve Akdeniz Dünyası çalışmasıyla meşhur olan F. Braudel’in etkisiyle kaleme aldığı Osmanlı fetih siyaseti ve toprak sistemi üzerindeki çalışmaları onun şöhretini daha da artırdı. Bu sayede 1972 yılında Chicago Üniversitesi’ne “profesör” olarak davet edildi ve emekli olduğu 1993 yılına kadar orada kaldı.

BATILILAR’IN TEZLERİNİ ÇÜRÜTTÜ

Prof. İnalcık, yaptığı araştırmalarla Osmanlı tarihinin dünya tarihçiliği arasında saygın bir yere gelmesini sağlamıştır. Arnavutluk üzerine yaptığı çalışmalar sırasında keşfettiği ve 1954 yılında yayınladığı 1431 tarihli “Arvanid Sancağı Tahrir Defteri” alanında en önemli keşiflerden birisidir.

Bu defterdeki veriler ışığında İnalcık, Osmanlı fetihlerinin kılıç gücüyle gerçekleştiğine inanan Batılı bilim adamlarının tezlerini çürütmüştür. Arnavutluk ve Balkanlar’ın fethinde ve yönetilmesinde yerli Hıristiyanlar’ın katkısını tartışılmayacak bir şekilde ortaya koymuştur.

TARİHE ADANAN BİR ÖMÜR

Prof. Dr. Halil İnalcık ömrünü Osmanlı tarihine adamış bir bilim adamıdır. 7 Eylül 1916 tarihinde, Birinci Dünya Savaşı’nın en çetin günlerinin yaşandığı bir dönemde İstanbul’da doğdu. Zaten adını taşıdığı dedesi de 1905 yılında Çarlık Rusyası’nın Ruslaştırma politikalarından kaçarak Türkiye’ye gelmişti. İnalcık’ın anne tarafı da aydın bir aileye mensuptur. Anneannesinin babası Eyüp’te Nakşibendi Tekkesi’nin şeyhi Murat Efendi’dir. İnalcık ailesi, Emine Çaykara’ya verdiği söyleşiden anlaşıldığına göre, savaşın bütün sıkıntılarını yaşamıştır.

TARİHÇİLERİN KUTBU

Halil İnalcık’ın hayatı ve tarihçiliğini Emine Çaykara’ya anlattığı eserin adı “Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık Kitabı” adını taşımaktadır. Bu sıfat tam olarak gerçeği yansıtmaktadır.

Nitekim dünyanın çeşitli üniversitelerinden 23 tane fahri doktora verilen İnalcık, 20. yüzyıl sona ererken Cambridge Uluslararası Biyografi Merkezi tarafından dünyada sosyal bilimler alanında sayılı 2000 bilim adamı arasında gösterilmiştir. Osmanlı tarihi üzerine yaptığı çalışmaları ve Osmanlı tarihini dünya tarihinin bir parçası yapması, onun bu unvanı fazlasıyla hak ettiğini göstermektedir.

OSMANLI TARİHİNE BAKIŞINI DEĞİŞTİRDİ

Hiç şüphe yoktur ki Halil İnalcık’ın araştırmaları olmasaydı Osmanlı tarihi marjinal yani önemsiz bir düzeyde kalır, dünya ve Avrupa tarihinin bir parçası olamazdı. Prof. İnalcık kendisinden önce Osmanlı tarihi üzerinde çalışmalar yapan ve çoğu Arabist veya dilbilimci olan ünlü T. Halasi, Kun, B. Lewis, Hamilton Gibb gibi oryantalistlerin yerleştirmiş oldukları Osmanlı tarihine bakış anlayışını değiştirmiştir.

İnalcık’ın belgeli, analitik ve Avrupa konteksti içinde Osmanlı’yı inceleyen eserleri Osmanlı tarihine olan ilgiyi artırmıştır.

OSMANLI TARİHİNİ EFSANEDEN GERÇEĞE DÖNÜŞTÜRDÜ

Prof. İnalcık sadece Osmanlılar’ın günümüze ulaşan en eski timar defterini, voynukların varlığını, Bursa Şer’iye sicillerini ve Osmanlı toprak rejiminde çift hane sistemini literatüre kazandırmakla kalmamıştır. Dr. Teyfur Erdoğdu’nun ifadesiyle Osmanlı tarihini efsaneden gerçekliğe dönüştürmüştür.

AMERİKA’YA GİTTİ VE TABULARI YIKTI

Ondan önce Osmanlı tarihi Avrupa’da ve Amerika’da neredeyse hiç bilinmiyor ya da genellikle Rum ve Sırp asıllı tarihçilerce yazıldığı için yanlış biliniyordu. İnalcık, Amerika’da Osmanlı’yı barbar, zalim, bilim ve teknolojiye kapalı bir tarih olarak anlatan W. S. Vucinich ve M.D. Stoyanovich gibi Sırp tarihçilerin yaydıkları imajı kökten değiştirmeyi başarmıştır.

Prof. İnalcık’ın Chicago’daki ilk doktora öğrencisi olan İpek Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Rhoads Murphey, hocasının Osmanlılar hakkında Amerika’da yerleşmiş tabuları yıktığını ifade etmektedir. Ona göre 1970’lerde Amerika’da tarih anlayışı çok dardı.

Çin, Ortadoğu ve Rusya dünya tarihinde çok az yer buluyor, adeta dolgu malzemesi gibi görülüyordu. Esas olarak Merkezi Avrupa öğretiliyordu. Ünlü tarihçi W. Mc Neil tarafından Chicago’ya davet edilen İnalcık, Osmanlı tarihi bilinmeden Avrupa tarihi ve Akdeniz medeniyetinin anlaşılamayacağını dünyaya öğretti.

FETİH SİYASETİNİN KILIÇ ZORUYLA OLMADIĞI ANLAŞILDI

Prof. İnalcık’ın onlarca dile çevrilen araştırmaları sayesinde Osmanlı Devleti’nin fetih siyasetinin kılıç zoruyla olmadığı anlaşılmıştır. Osmanlı’nın fetih anlayışında istimâlet (hoşgörü ve yerli unsurlarla işbirliği) adil vergilendirme, dinlere ve kiliselere özgürlük gibi pek çok faktörün etkili olduğunu arşiv belgeleriyle yazan Prof. Halil İnalcık olmuştur.

ÜNLÜ OSMANLI TARİHÇİLERİNİN HOCASI

İnalcık’ın Osmanlı tarihçiliğine en büyük katkılarından biri de çok sayıda Amerikalı ve Avrupalı öğrenci yetiştirmesidir. Kendisi gibi öğrencilerini de Osmanlı sosyal ve ekonomik tarihi üzerinde araştırmalara yoğunlaştırarak, Osmanlı tarihini siyasi tarihin hegemonyasından kurtardı. Günümüzün ünlü tarihçileri İlber Ortaylı, Cemal Kafadar ve Rhoads Murphey onun öğrencileri arasındadır.

Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ