SULTANAHMET CAMİİ İSLAM DÜNYASINA BİR MESAJDI

Kemal ÇİÇEK

Yazarın şu ana kadar yazılmış 46 makalesi bulunuyor.

Kemal_Cicek25

Osmanlı Padişahı 1. Ahmed tarafından yaptırılan Sultanahmet Camii bugünkü hesapla 1 milyon 510 bin altına mal oldu. Masrafını padişah kendi hazinesinden karşıladı. Padişahın amacı dedesinin 18 kardeşini katletmesi nedeniyle saraya soğuyan halkın gönlünü kazanmaktı

14 yaşında tahta geçen Sultan I. Ahmed, mimarı Sedefkar Mehmet Ağa’ya Medine dışındaki tarihin altı minareli ilk camisini yaptırmıştır. Caminin açılışının görkemli törenlere sahne olması, Mekke ve Medine emirlerine pahalı hediyeler gönderilmesi de manidardır. Padişah, din ve devlet işlerini aynı mekana taşıdığını göstermek istemiştir. Daha önce de kardeş katli uygulamasını kaldıran padişah, böylece barış mesajını da iyice güçlendirmişti.

Osmanlı’dan günümüze kalan en görkemli yapılardan birisi kuşkusuz Sultanahmet Camii’dir. Bundan 398 yıl önce 9 Haziran günü ibadete açılan ve inşa edildiği meydana adını veren Sultanahmet Camii Sultan I. Ahmed’in mirasıdır. Açıldığı tarihten itibaren halife sultanın güç ve ihtişamının sembolü olmuştur.

CAMİ İLE ANILMAK

I. Ahmed Osmanlı sultanları arasında fetih veya gazalarıyla ön plana çıkan bir padişah değildi. Ancak I. Ahmed babası zamanında başlayan uzun savaşlar dönemine son vererek önce İran sonra Avusturya ile antlaşmalar yaptı. Bununla birlikte halk ile sarayın arasında bir barış henüz hakim değildi. Anadolu’da hükümete karşı yerel isyanlar sürüyordu. I. Ahmed yatıştırıcı önlemler ile bu isyancılarla da uzlaştı. Böylece Osmanlı ülkesine nihayet barış geldi. Sıra halk ile sarayı barıştırmaya gelmişti. Çünkü dedesi III. Murad’ın 18 kardeşini katletmesi halk tarafından lanetlenmiş saraya bakışı olumsuz etkilemişti.

Sultan Ahmed saraya karşı mesafeli olan halkın kalbini kazanmak için hayır işlerine yöneldi. Medine’deki peygamber camisine som altından bir avize göndererek ahali arasında adından söz ettirmeye başladı. Daha sonra Hz. Peygamber’in ayak izinin kalıbını aldırıp İstanbul’a getirtti. Kâbe’ye babası döneminde 50 bin altın değer biçildiği için “şebçerağ” adıyla nam salan muhteşem bir elmas gönderdi. Ancak onun en büyük projesi İstanbul’un meşhur at meydanına yaptırdığı cami oldu. 1609 yılında temeli atılan ve sadece 7 sene 5 ay 6 gün içinde tamamlanan 6 minareli bu cami, onun adının en meşhur Osmanlı padişahları arasında anılmasını sağladı.

SARAYLARI YUTAN CAMİ

I. Ahmed’in cami projesi o kadar büyüktü ki yeterli inşaat alanı yaratılması için birçok istimlak yapılması gerekti. İnşaat alanında ve yakınındaki birçok meşhur saray I. Ahmed tarafından bedeli karşılığında mirasçılardan satın alınarak yıkıldı. Bu saraylar arasında Kanuni Sultan Süleyman’ın kızı Mihrimah Sultan ve eşi Rüstem Paşa’nın sarayı, Semiz Ahmed Paşa’nın sarayı, Damad İbrahim Paşa’nın sarayının bazı kısımları, Sokullu Mehmed Paşa sarayı da belgelerde yer almaktadır. Ayrıca inşaat tamamlandıktan sonra da külliye civarında birçok ev, dükkan, küçük mescit ve boş arsa sahiplerinden alınarak Sultanahmet Camii ve külliyesi arsasına katılmıştır.

SULTAN KENDİ SERVETİNİ HARCADI

Topkapı Sarayı ve Osmanlı arşivlerindeki belgeler, diğer Selatin Camileri gibi Sultan Ahmed Camii inşaat bedelini de bizzat padişahın kendi hazinesinden karşılığını göstermektedir. Osmanlı Padişahı III. Ahmed’in vekili onun adına istimlak alımlarını yapmış ve satış sözleşmelerinde bu durum açıkça yazılmıştır.

Binanın yapımında görev alanların ücretleri, kullanılan malzemelerin türleri, fiyatları ve çalışanların isim listeleri kaydedilmiş ve Topkapı Sarayı arşivinde koruma altına alınmıştır. Binanın açılışı için yapılan törenin masrafları da yine bizzat padişah tarafından kendi hazinesinden karşılanmıştı. Mekke Emiri, ailesi ve eşrafı ile İstanbul’a açılışa katılacaklara yüzlerce hediye ve kaftan gönderilmişti.

DİN VE DEVLET İŞLERİNİ BİRLEŞTİREN SEMBOL

Sultanahmet Camii din ile devletin buluştuğu yerdi. Çünkü törenler bu meydanda yapılıyordu. Zafer ve şehzade sünnet merasimleri, elçi kabulleri, padişahın katıldığı mevlitler hep bu cami ve etrafındaki meydanda yapılıyordu. Sultanahmet Camii yapılmadan önce resmi törenler At Meydanı’nda yapılıyordu.

O dönemde burası sadece devleti temsil ediyordu. Sultanahmet Camii’nin yapılmasından sonra sultanın hilafetini temsil eden bir yer haline gelmiştir. Sultan Ahmed’in bu caminin açılışını duyurmak için Mekke ve Medine emir ve eşrafına binlerce filori değerinde hediyeler göndermesi de bu yüzdendir.

Dolayısıyla Sultanahmet Camii’nin yapılması din ve devlet işlerinin bir arada yürütülmesi açısından simgesel bir öneme sahiptir.

ALTI MİNARELİ TEK CAMİ

Sultanahmet Camii birçok eşsiz özelliğe sahiptir. Prof. Dr. Semavi Eyice’nin tespitlerine göre bilinen tek 6 minareli camidir. Diğer sultanlar tarafından yapılan cami minarelerinin tersine minarelerinin üzerinde farklı süslemeler vardır. Bir tanesinin üzerinde sevi figürleri vardır. Kapılarının birçoğu bronzdur. Çiniler mavi renkte ve çok güzeldir. Ne yazık ki Sultanahmet Camii eskiden şimdikinden çok daha büyüktü. Sonraki yıllarda caminin hastanesi ve Sıbyan mekteplerinden (ilkokul) birisi yıkılmıştır.

EVLİYA ÇELEBİ’YE GÖRE CAMİNİN TEMEL ATMA TÖRENİ

Evliya Çelebi’ye göre Sultan Ahmed bizzat cami temelini atmıştı. Üsküdarlı Mahmud Efendi ve Evliya Efendi temel atma töreninde dualar etmişti. “Evvela Sultan Ahmed Han eteğine toprak doldurup, “Ya Rab! Ahmed kulunun hizmetidir, kabul eyle” diye dua ettikten sonra amelelerle birlikte eteğine toprak doldurarak temele taşımıştı. Padişahtan sonra Şeyhülislam, Veziriazam, vezirler, ulema kürekle toprak taşıyıp temele harç koymuşlardı.

AVİZELERİ YÜZ MISIR HAZİNESİ DEĞERİNDE

Abartılı anlatımlarıyla meşhur olan ünlü seyyahımız Evliya Çelebi, Sultanahmet Camii’nin tavanında asılı avizelerin yüz mısır hazinesi değerinde olduğunu yazmıştır.

Ayrıca sultanın dünyanın dört bir tarafından gelen çok değerli hediyeleri bu camiye koyduğunu, sadece Baheş Veziri Cafer Paşa’nın gönderdiği altı adet zümrüt kandilin her birinin altı okka ağırlığında olduğunu ve altı kandilin de altın zincirlerle asıldığını yazmıştır. Evliya Çelebi’ye göre caminin sultana maliyeti 1811 yük 2944 akçedir. Başka bir deyişle bugünkü hesapla cami 1 milyon 510 bin altına mal olmuştur.

SULTANAHMET MEYDANI SONRADAN YAPILDI

Sultanahmet Meydanı’nın tarihi çok eski değildir. Bugün Ayasofya ile Sultanahmet Camii arasında yer alan meydan 1854 yılında meydana getirilmiştir. Seyyahların verdiği bilgilere göre bu tarihten önce şimdiki gezi parkının yerinde iki katlı, kiremit damlı çok sayıda ahşap ev yer alıyordu. Sultan Abdülmecid’in yıktırdığı bu evlerden sonra meydandaki en meşhur yapılardan birisi 1899 yılında Alman İmparatoru II. Wilhelm anısına yapılan çeşmedir. Meydan civarındaki son büyük düzenleme ise 1939 yılında yapılan, bugünkü parkın ortasında bulunan havuzdur.

MİNARELER HAKKINDA EFSANELER

6 minareli tek cami olması Sultanahmet Camii’nin minareleri hakkında birçok efsane üretilmesine sebep olmuştur. Güya Sultan, mimarı Sedefkar Mehmed Ağa’dan minare külahlarını altın kaplamasını istemiş fakat kullanılacak altın miktarı bütçeyi aştığı için mimar altın kaplamak yerine altı minare yapmıştır.

750 HİZMETLİSİ VARDI

Evliya Çelebi’ye göre bu cami sultanların yaptıkları camilerin 16’ncısı olduğundan buna alamet olmak üzere altı minaresi 16 şerefelidir. Ona göre “külahları ve yirmişer zira uzunluğundaki alemleri altınla kaplıdır ve 750 kadar hizmetlisi vardır. Evkafı çoktur.”

Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
bıçak satın al