MİMARDAN VEZİR OLUR MU ?

Nazan Sezgin

Yazarın şu ana kadar yazılmış 27 makalesi bulunuyor.

Nazan_Sezgin-004

1237 ylında Türkiye Selçuklu’larının sultanı Alaaddin Keykubat Kayseride av etinden zehirlenerek öldü. Yeni bir sefere hazırlanıyordu ve yerine Veliaht olarak oğullarından İzzettin Kılıçarslan’ı vasiyet etmişti. İzzettin Kılıçarslan sultanın Eyyubi meliklerinden birinin kızı olan Melike Adile hatundan doğan iki oğlundan biriydi. Gelgelelim Kayseride dönen entrikalarla, Alanya hükümdarı Kirvart’ın kızından doğan büyük oğul 2.Gıyaseddin Keyhüsrev olarak tahta oturtuldu. 16 yaşında ki yeni sultan’ın anası Huand Mahperi hatun Hıristiyandı ve ancak kocasının ölümünden sonra müslüman olmuştu.

Bu taht mücadelesinde ki entrikaların başı Sadettin Köpekti. Bazı kaynaklar kabul etmese de yaygın inanış onun vezir olduğu şeklindedir. Alaladdin Keykubat’ın sağlığında saraya tercüman olarak girdiği biliniyor. Daha sonraları Emir-i şikar (av emiri) ve emiri_i mimar olmuştu,. zaten bu av emirliği de sultanın zehirlenerek ölmesinde acaba ? sorusunu akla getiriyor.

konya-tarihi-zazadin-hani3[1]

Konya Zazadin Hanı

Sadeddin Köpek, 2. Gıyaseddin Keyhüsrevi kışkırtarak önce Moğollardan Türkiye’ye sığınmış Harzemli emirlerinin başı Kayır hanı zindana attırdı, sonra da düşman gördüğü emir ve devlet adamları, Şemsettin Ayaba, Cemalettin Ferruh (Çankırı’da şimdi olmayan Darüşşifa’nın kurucusu ), Kemalettin Kamyar’ı öldürttü.

Melike Gaziye Adile hatunu Ankara kalesine sürdürüp orada yay kirişiyle boğdurttu, oğullarını da Uluborlu (Borgulu) kalesinde aynı akibete maruz bıraktırdı. Kızlarını Türkiye dışına gönderdi. Melike Adile hatun’nun sonunu büyük bir tevekkülle karşıladığını vakanüvis İbni Bibi’nin yazdıklarından öğrenmişiz. Kızları  daha sonra gelip annelerinin Kayseri deki ki kümbetini yaptırmış.

Sadeddin Köpek’in zayıf karakterli, sefahata ve işrete düşkün 2. Gıyaseddin Keyhüsrev’i tahta bilerek oturttuğu, niyetinin onu da bertaraf edip yerine geçmek olduğu tahmin ediliyor. Hatta Alaaddin Keykubat’ın gayrimeşru kardeşi olduğu söylentisini yayarak hanedana mensubiyet iddiasına kalkışmış. Sonunda Sultan da bunu duyunca Sivas Subaşısı Karaca Candar’ı bir mektubla Kubadabad sarayına davet ederek bir ziyafet sırasında kurduğu tuzakla Sadeddin’i öldürtmüş. Orta çağ’da ziyafet sofralarında böyle  tuzaklar olağandı. Tarih öldürüleceğini anlayan Köpek’in sarayın şaraphanesine sığındığını, orada şarapdarlar tarafından parçalandığını yazmakta. Parçaları bir kafese konarak yüksek bir yere asılıp teşhir edilmiş (Selçuklu Tarih El Kitabı, editör,Prof.Dr.Refik Turan, Grafiker yayınları). Mezarı (kümbeti) Konya’nın Ilgın ilçesinde imiş.

Moğollar yaklaşırken devlet kademelerinde adam bırakmayan bu entrikacı vezirin mimarı olduğu Kubadabad sarayında öldürülmesi kaderin garib bir cilvesi mi ?. Kubad Abad sarayını , Konya’dan Alanya’ya giderken görüp hayran olduğu Beyşehir gölün kıyılarında  Alaaddin Keykubad yaptırmıştı, Sadeddin Köpek’e. Bu mimar vezirin bir de Zazadin hanı var.Konya Selçuklu Belediyesi tarafından restore ettirilmiş.

20121206-36144714[1]

Konya Beyşehir-Isparta Yenişarbademli arasındaki yolun 5 km. içerisinde Gölyaka Köyü sınırları içinde bulunuyor. Ünlü Selçuklu tarihçisi İbn Bibi’nin Selçuknamesi’nde sözünü ettiği, I. Alaeddin Keykubad’ın (1220-1236) emriyle Sadeddin Köpek tarafından yapılmış Kubadabad Sarayı Külliyesi, günümüze ulaşabilmiş tek Anadolu Selçuklu saray yapısıdır. Ünlü Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubad Beyşehir’in batısında Gölyaka beldesinin kuzeyinde Kubadabat Sarayı’nı yaptırmıştır. Sarayın mimarı o dönemin av emiri, mimar Sadettin Köpek’tir. Selçuklu çini sanatının en güzel örneklerinin duvarlarını süslediği bu sarayın çinilerinde, Selçukluların ongunu çift başlı puhu, kartal kadın ve erkek tasvirleri, leylek, tavus kuşu, kartal gibi kuş figürleri resmedilmiştir. Halen burada arkeolojik kazılar devam etmekte ve bulunan çini eserler Karatay Müzesi’nde sergilenmektedir.

Kubadabad, Mimar ve Nakkaş Sadedin Köpek Tarafından 1231-1236 tarihleri arasında inşa edilmiş, 1949 yılında tescil edilmiş, 2014 yılında “Milli Saraylar” kapsamına alınmış. 65 yıl! ne acelemiz var canım! Umarız bir gün restore edilir. Saray Isparta’ya bağlı Yenişarbademli ilçesi sınırları içinde, İlçe Belediyesi sarayın önemini anlamış ve tanıtımını yapmış.

Prof. Rüçhan Arık yıllardır arazide kazı çalışmaları yapmakta, bulunan çinilerin kitabını bile yayınladı. 60 dönümlük arazi de Büyük ve küçük Saray, av hayvanları parkı, kayıklar için küçük bir tersane, çini fırınları ve daha 16 yapı varmış. Beyşehir gölündeki “kızlar Adası”nın da sarayın haremi olduğu ve henüz kazı çalışmasının yapılmadığını ilçe belediyesinin  yayınından öğreniyoruz.

Ne işi vardı hile ile? doğru düzgün sanatını, vezirliğini yapsa olmazmıydı? aklı gelen soru bu .

Yakınlarda Alfa yayınlarından Sadedin Köpek hakkında bir tarihi roman çıkmış, ”Hasta Ruhlu Vekil” adıyla, bir de dönemin mutfağını anlatan ve 2012 Yemek Nobeli’ini alan “Selçuklu Mutfağından“ yazarı Ömür Akkor,aynı yayınevinden..

Arada meraklı bazı Türkler çıkabiliyor, yazdıkları kitapları da bir okuyan bulunuyor, biraz da tarihimize küfretseler o zaman Edebiyat Nobeli bile alırlar. Ya da “Best Selle” olurlar. Uzun tarih maceramızda başka mimar vezirlerimiz de var, Hacı İvaz Paşa gibi, ama yerimiz kalmadı.

Nazan SEZGİN


Yazının Kaynakları :
♦ Türkiye Tarihi, cilt 1 , Prof. Dr. Yaşar Yücel, Prof. Dr. Ali Sevim
♦ Selçuklu Tarihi El kitabı , prof. Dr. Refik Turan
♦ Anadolu Türk/İslam Mimarisinde sanatçılar, Prof. Dr. Zeki Sönmez ,TTK
♦ Anadolu’da İpek Yolu ,11-14.yy.da Yollar ve Kervansarayla Ali Kılcı-Gökçe Günel Vakıflar Genel Müdürlüğü yayınları
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ