MEMLÛK SİSTEMİ

MEMLÛK SİSTEMİ

Memlük (çoğulu, memâlik) kelimesi sözlükte, efendisinin mülkiyeti altındaki kişi anlamına gelmektedir. Arap dilinde abd kelimesi bütün esirler için kullanılan ortak bir kelimedir. Abd kelimesi kulluk ve itaat anlamı taşımaktadır. Sami menşeli olduğu için İbrani ve diğer akraba dillerde de kullanılan abd, Arapçada bazı anlam farklılıklarıyla birlikte rakîk, rakabe, kın, vasîf, milk-i yemin ve sadece “kadın köle” anlamında câriye, eme kelimeleriyle de ifade edilmiştir. Bununla birlikte, esir bir ana babadan dünyaya gelmiş bir esir ile hür bir ana babadan doğup sonradan esir olan kişi için farklı ifadeler kullanılmaktadır: Birincisi için abdun kinnun; ikincisi için ise abdun Memlüketün. Dolayısıyla Memlük kelimesini, rakik ve köle gibi diğer hizmet elemanlarına verilen isimlerden ayırmak gerekir. Çeşitli İslam ülkelerinde Memlük kelimesi yerine ğulâm (çoğulu ğılman, ağlime) ve Kuzey Afrika’da abid (tekili abd) kelimeleri kullanılmıştır. Bu kelimeler sözlükte erkek çocuk, delikanlı, azat edilmiş köle, gibi anlamlar taşımasının yanında Memlük kelimesinin sözlük anlamı gibi, genç hizmetkâr, efendisine bağlı muhafız anlamlarını da taşır. Sakalibe (slavlar) kelimesi de Endelüs İspanyası’nda kullanılan ve Memlük ile aynı anlamı taşıyan bir kelimedir. Sukaleb (esclave) eski bir Fransızca kelimedir, abd ve köle anlamlarına gelir. Endelüs Müslümanları Hıristiyan bir köle aldıkları zaman onlara bu ismi verirlerdi. Halifeler de saraylarında istihdam ettikleri Hıristiyan kölelere Sakalibe ismi vermeye başladılar. Böylece, bu kelimenin kullanımı Endelüs’te yayıldı.

Memlük sınıfının oluşumunda bazı önemli kriterler vardır. Bunlardan başta geleni, zamanın İslam kurallarına uygun kölelik statüsüdür. Bu kadar önemli bir diğer gereklilik de beyaz ırktan gelmektir. Beyaz ırk içinde de Kafkaslar ve Orta Asya steplerinden gelen ve genel olarak Türk diye adlandırılan kavimlerden olmak esastır. Memlüklerin arasında renkli insanların hiç yeri yoktur. Etiyopyalı, Batı Afrikalı, Hintli ve diğer benzerleri Memlük hiyerarşisine ancak hadımlık (haremağalığı) yoluyla girmişlerdir. Bunlar da Memlük toplumunun çok hayati bir bölümünü oluşturmamışlardır. Fakat, hadımları Memlükler gibi görmek doğru değildir. Onları, Memlüklerin hizmetinde bulunan bir yan unsur olarak değerlendirmek gerekir.

Dr. Süleyman KIZILTOPRAK

Mimar Sinan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi / Türkiye

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 1 YORUM
  1. esker hebeşi dedi ki:

    Merheba sayın kardeşlerim.
    Ben türklük ve türkceyi sevdiğim için ve dilimizin yetenek ve üstünlüğünü
    göstermek için tamamen kendim söylediğim klasik türk şiirlerinden bir
    weblog yapdım.
    Türk edebiyatı ve milleti namına siz ve bütün başka türk dili ile ilgili
    olan insanlardan rica ederim lütfen benim webloguma baş vurun.
    http://www.eskerhebeshi.blog.ir
    Eğer uygun ve iyi bulursanız başkalarına da bu blogu tanıtmanızı ve
    şiirleri yazma ve her türlü mesela dergi, gazete ve … yay manızı rica
    ediyorum. Amaç benim yazdığım bir kaç kelime değil amaç türk dünyasının
    birliği ve erdemini göstermekdir.
    http://www.eskerhebeshi.blog.ir
    http://www.eskerhebeshi.blog.ir
    Bir kez görmeğe değer.
    Lütfen imkanı olursa nasıl bulduğunuzu bana yazın. Tanrıya ısmarladık, sağ
    olun, var olun

BİR YORUM YAZ