KIPÇAK TÜRKLERİ VE YERLEŞTİKLERİ SAHALAR

KIPÇAK TÜRKLERİ VE YERLEŞTİKLERİ SAHALAR

I- Kıpçak ve Kuman Kelimelerinin Açıklaması

Kıpçak, bir Türk kavmi ve bu kavmin rehberliği altında kurulan kavimler birliği­nin adıdır. Kelimenin asıl şekli Kıvçak (Kıpçak) olup daha sonraları seslerin değiş­mesiyle Kıfçak, Hıfçak, Hıfçah şekillerinde söylenmiştir. Uygur vesikalarında bir şahıs adı olarak geçen bu kelime, Kaşgarlı Mahmut’un eserinde Kıvçak şeklinde geçmektedir.[1]

Kuman kelimesini açıklayacak olursak aslen Hakas-Altay Türkçesi grubunda gö­rülen bu kelimenin manası “soluk, solgun, sarımtırak”tır. Bu kelime Kaşgarlı’nın eserinde de “kırmızı ile sarı arası bir renk” olarak geçmektedir.[2]

Kıpçakların adı birçok kaynakta farklı şekilde anılmıştır. Onlara Bizanslılar; Kumanos, Kumanoi, Cumanus, Komani, Ruslar; Polevets, Almanlar ve diğer bazı batılı milletler Falben, Falones, Valoni, Valwen, Pallidi, Ermeniler; Xartex, Macarlar; Kun demişlerdir.[3] Kuman adının önceleri bir şahıs adı olduğu, daha sonraları ise bütün bir kabileyi ifade eden bir ad şekline geldiği düşünülmektedir. Ayrıca Rus vakianamelerinde Kuman adını taşıyan bir başbuğun varlığından da bahsedilmekte­dir.[4]

Kıpçaklara yukarıda yazdığımız isimler dışında İmek (Yemek) ve Kimek adları da verilmiştir. Arap coğrafya eserlerinde İrtiş boyunda Kimek (Kemek) adlı bir kavmin yaşadığı ve bu kavmin Oğuzların kuzeyinde gayet ge­niş ve batıda İdil veya Kama nehrine kadar yayılmış olduğu kaydedilmiştir. Daha sonraları ise Kıpçaklarla birlikte Kanklı (Kanglı) kavminin de adı geç­mektedir.[5]

Kıpçaklara birçok adın verilmesi şöyle izah edilmektedir: Rusça, Almanca ve Ermenice olarak Kıpçaklara verilen isimlerin manası açık sarı ve saman renginde olan sarı saçı ifade etmektedir. Yani bu üç dilde de Kumanlara takı­lan isim bir kavim adı değil de, bu kavmin sarışın, -daha doğrusu sarılı-kırmızılı saçlı- olduklarını ifade etmektedir. Sonuçta, Kumanlarla temas kuran bu üç kavim, Ruslar, Almanlar ve Ermeniler Kumanları sadece sarışınlar olarak ad­landırmışlardır. Macarca’daki Kun adının Kuman’dan geldiği muhakkaktır. Kuman herhalde bir şahsın adı idi ve sonraları bir uruğ adı olmuş, böylece Kıpçakların herhalde en batı kısmını teşkil ederek, Bizanslılar ve Macarlar bü­tün Kıpçak camiasını Kuman ve Kun ismiyle tanımışlardır. Kıpçak adının ne ifade ettiği bilinmemektedir.[6]

Kipcak-001

II- Kıpçakların Menşei

Birkaç kişi dışında bütün tarihçiler Kıpçakların bir Türk boyu olduğunda birleş­mektedirler.

Kıpçaklar üzerine ilk defa geniş bir araştırma yapan bilim adamı Marguart’tır. Marguart Kumanları Uzak Doğuda Amur nehri dolaylarında yaşadığını ileri sürdüğü Murga adlı bir Moğol kavminin Kun kabilesine bağlamaktadır. Ancak onun kaynaktaki birçok kelimeyi yanlış okuması dolayısıyla bu konuda­ki fikirleri kabul görmemiştir. Daha sonraları ise onun yaptığı yanlışlar bazı tarihçiler tarafından düzeltilmiş ve Kumanların Moğollara dayandığı fikri be­nimsenmemiştir.[7]

Kumanların ırki özellikleri bazı araştırmacıları, Kumanlar ile Ari ırkları arasında ilişki kurmaya sevk etmiştir. Türkleri gerek soy gerekse kültür bakımından Moğollardan pek ayıramadıkları bilinen Marguart, Pelliot, Barthold ve Rassovsky gibi batı­lı bilginler, tam Türk olarak saymadıktan Kuman-Kıpçak tipinin nihayet Moğol böl­gesinde Türkleşmiş bir Hint-Avrupalı kavimden ileri gelebileceği üzerinde durmuş­lardır.[8]

Bahaeddin Ögel, Kıpçakları Kuzey Türklerinden kabul eder. Ona göre, Kuzeyba­tı Sibirya’da İrtiş nehri ile Ural nehri arasında yaşayan Türkler için genel olarak Kıpçak adı kullanılmıştır.[9] Kaynaklarda Kimek, Kun gibi Türk zümreleri yanında zaman zaman Başkurt, Uz ve As gibi müstakil sayılan boylar da Kıpçaklar içerisinde veya onlarla birlikte zikredilmişlerdir. Bazı tarihçilere göre de Kıpçak, Kanglı, Ki­mek ve Kun gibi kabileler geniş anlamda Kıpçak zümresinin ayrı şubelerinden iba­rettir.[10]

Rassovsky, IX. ve X. yüzyıllarda İrtiş ve Ural arasındaki Kimek adlı Türk kavmini Kuman olarak değerlendirmektedir. Ona göre bunların bir oymağı Kıpçak idi. X. yüzyıldan itibaren Kıpçak adı bütün Kimeklere verilen bir isim olmuştur.[11] Kıpçakları Batı Göktürk topluluklarından bir kütle olarak görenler­de vardır. Bunlar da Kıpçakları İrtiş boylarındaki Kimeklere dayandırmakta­dırlar.[12]

Türk mitolojisine göre Kıpçaklar, Oğuz Hanın bir evlatlığı idiler. Oğuz Han Destanı’na göre, Kıpçak’ın babası bir savaşta ölünce Oğuz Han Kıpçak’ı evlatlık olarak almış ve yetiştirmiştir. Oğuz Han, Kıpçak büyüyünce kuzey bölgelerinin idaresini ona vermiştir. Böylece bu bölgeler Kıpçak’ın soyundan gelen Kıpçak Türkleri ile dolmuştur.[13] Sonuç olarak birkaç tarihi dışında tüm tarihçiler menşe itibariyle Kıpçakların Türk oldukları konusunda hem fikirdir­ler. Oğuz Destanında geçen Kıpçaklarla ilgili bilgilerde bunu destekler nitelik­tedir.

Kıpçakların tarih sahnesine çıkması ve tarihteki rolleri üzerine Rassovsky şunları yazmaktadır: “IX. ve X. yüzyıllarda İrtiş ve Ural arasında Kimek adlı bir Türk kavmi yaşamıştır. Bunlar Kumanlardır. Bunların bir oymağı Kıpçak idi. X. yüzyıldan başlayarak Kıpçak ismi yavaş yavaş bütün Kimeklere ad oldu. Uzak doğuda Kıtay devletinin kuruluşu bozkır halklarını harekete geçirdi. Kıpçaklar bu yolla güney ve batıya ulaştılar. Bu ilerleyiş Orta Ural ile Don-Dnyeper arasındaki geniş bir cephede meydana geldi. Kendi önlerindeki Oğuzları kovalayıp takip etmeleri yaklaşık otuz sene devam etti.

Kıpçak devleti İrtiş ve Balkaş Gölü’ne kadar uzanır hale gelmişti. Kuzey sınırları Sibirya içlerine kadar uzanıyordu. Avrupa’da Kama nehri aşağı mecrası ve Bulgar devleti, kuzeyde ise Ryazan, Novgorod-Syeversk ve Pereyaslavl Rus prenslikleri sı­nırdı. Güney sınırları da Don mansabından Volga mansabına oradan da Hazar Deni­zi ve Aral Gölü kuzeyinde Talaş ve Çu çevresinde Harizm komşusu olarak bulunu­yordu. Bu fevkalade geniş sahada kışın daha çok güneyde konaklıyorlar, yazın ise orman bölgesi kıyılarına Karpatların, Uralların yamaçlarına ve Volga’nın batı kıyı­sındaki yaylalara çıkıyorlardı. Tam manasıyla birlik kuramayıp, ancak tehlike anlarında bazı kısımlarının bir araya gelebildiği Kıpçaklar beş bölükten ibaretti: 1- Orta Asya, 2- Volga-Yayık, 3- Donyeç-Don, 4- Aşağı Dnyeper, 5- Tuna Bölüğü. Batı ta­rafta bulunanların içlerine daha sonradan karışan kavimler olduysa da onlar kısa za­manda Kıpçaklaştılar.”[14]

Tarih itibariyle, ortaya çıkışlarında ortak bir görüş bulunmayan Kapçakla­rın, XI. yüzyılın ortalarından itibaren Kiev Rusya’sı sınır boylarında görünme­lerinden Moğol istilasına kadar süren yaklaşık iki yüz yıllık bir süre Avrasya step bölgesine hükmettiği anlaşılıyor. Kıpçaklar belirtildiği gibi çeşitli bölge­lerde ayrı ayrı etkili hamleler yapıp Türk tarihinde önemli bir yer tutmalarına rağmen büyük bir boy birliği olarak hiçbir zaman belirli bir merkez etrafından toplanıp güçlü bir siyasi birlik meydana getirememişler ve bağımsız bir Kıp­çak devleti kuramamışlardır. Bunun en önemli sebeplerinden birisi, Kıpçak boylarının koyu göçebe olmaları yani göçebelik gelenek ve usullerini titizlikle muhafaza etmeleridir.[15]

Kipcak-002

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 17 YORUM
  1. TürkBalası dedi ki:

    Yardımcı olmanızı istiyorum lütfen bana yardım edin benim anneannem dedem Gaziantep Oğuzeli doğumlu babannem Giresun Şebnimkarahisar dedem mardin artuklu Türkmeni bizim kıpçaklarla bir alakamız olabilir mi özellikle Gazianteplilerin konuştuğu dil Özbek Türkçesine çok yakın yoksa biz kıpçaklarla kumanlarla hiç bir ilgisi olmayan Oğuz Boylu Türkmenlermiyiz

  2. Meral keskin dedi ki:

    Ben Ankara Çıtağıyım. Çiğil Türkü. Karahanlı yıkılınca Kırım üzerinden Deliormana geçmişler. Osmanlı gelince Rumeli birliklerinde görev almışlar. Ankara savaşında buraya gelip dönmemişler. Çamlıdere Kızılcahamam’a yerleşmişler. Türkiye’nin en yoğun Kıpçak nüfuslarından biri bu bölgedir. Peçeneklerle kaynaşmışlar. Halkımız çıtak olduğunu bilir. Bana hep göçmenmisin derlerdi.Oysa Kumanlar sarışın mavi yeşil gözlü olur. Soyumu yansıtıyorum.
    Hep kızardım. Ankaralılar esmer olur derler. Soyda Rumlukta var. Atalarda din değiştirenler var. Ortaya biz çıkmışız. Eşimin köyü Kayı üstüne.

  3. Ceyhan dedi ki:

    Kırım göçmeniyiz Kıpçak boyundan tatarız öz ve öz Türk’üm Geçmişini bilmeyen gelecegını göremez

  4. Özkan Hüseyin dedi ki:

    Kıpcak ismini Oğuzhan bir şefer sırasında kendi yakın çevresinde olan arkadaşının eşinden yeni doğan bir cociga Oğuz Han tarafından verilen bir isimdir.
    O dönemlerde yaşlı çıkarların kök bölümlerinde oluşan ve ev gibi barınak onlarak kullanilan mekanlara verilen bir isimdir.
    YENI DOĞAN BU ÇOCUĞA DA OĞUZHAN ÇOCUK KIPÇAK İSMINI VERMISTIR.
    VS.

  5. İSMET SEFERLİ dedi ki:

    RIZE ÇAMLI HEMŞINLILERIN DE SOYLARI KİPÇAKLARA DAYANDIĞI SOYLENIR DOĞRUMU ACABA

    1. Moyençur dedi ki:

      Ben Rize çamlıhemşinliyim aslen. Bizim lazların dışında hemşinliler Yaşar daha yukarı kesimde. Uzun yıllar araştırdım Ermeni diyenler oldu Türk diyenler oldu tüm bunların arasında benim vardığım sonuç bir çoğunun Kıpçak olmasının yanında Oğuz boylarından da gelenler vardır sonradan. Fakat şöyle bir durum var ki, Ermeni ve Gürcü kiliselerine bağlı kaldıkları dönemlerde Ermenilerime veya gürcüleşme içine girmişlerdir. Fakat dilerini korumuşlardır. Çamlıhemşin veya genel olarak Rize Hemşin de Ermenice konuşan tek bir kişi yoktur..Ermenice kelimeler Rumca kelimeler Lazca vs vardır fakat hiç Hemşin li Ermenice cümle kuramaz. Yakın zamana kadar göçebe yaşayan bir halk var olan bir dili asla unutmuş olamaz. Benim sülalemde hiç dil konuşan olmamış Türkçeden başka. Fakat mevzu din olunca Ermeni kilisesine bağlı oldukları için Osmanlı’yla birlikte müslüman olmalarına rağmen yine de Ermeni dönmesi demek afet olmuş. Çünkü Kıpçakların bir çoğu hristiyandı ve o bölgeye dağıldılar.

      1. Kemal dedi ki:

        Youtube’de ki videoları izlemenizi tavsiye ederim. Ermenistan’dan gelenlerle köylülere doğrudan tercümansız konuşabilmektedirler. Söyledikleri ninniler bile ermenicedir. He şu var ki bu dile ermenice demez hemşince derler. Sizin sülaleniz farklı olabilir fakat Hemşin de ciddi şekilde ermeni nüfus vardır. Köyün yaşlılarına torunları sordukları zaman ermeniyiz diyorlar. Zaten dikkatli baktığınızda insan tiplerinin karadenizlilere benzer tarafı yoktur. Ayrıca ermeni olmak kötü birşey değildir. Yanlış anlaşılma olmasın.

  6. Murat salihoğlu dedi ki:

    Ben trabzonlu kıpçak kuman boyundanim.
    Şu an araştırdığım acaba 1. Veya 2. Kıpçak göçündenmi yoksa memlüklü devleti yıkıldıkan sonra mısırdan anadoluya göç eden kıpçaklar dönmeyiz.
    1750 yılına kadar indim daha fazlasını ancak Ankara’daki osmanlı arşivinden öğrenebilirsiniz.

  7. Hüseyin Ahmetoğlu dedi ki:

    Kıpçaklar Pomaklar ile bağlantıları varmıdır,Batı Trakya da var Rodop dağları eteklerinde

    1. Kemal dedi ki:

      Pomaklar, Bulgar halklarındandır. Pomakça bulgarcanın lehçesidir. Pomaksanız bilirsiniz. Bulgarlarda Volga ve İtil boylarından göçmüşlerdir. Evveliyatında Türki ırktandırlar. Kuman kıpçaklar ile komşu durumda olduklarından dolayı benzerlik ve akrabalık söz konusu olabilir.

      1. Tunçer dedi ki:

        Aynen bende Pomak kökenliyim,inançlarımızda bazı şamanist şeylere rastladım,tipik olarakta bazılarımız turanid kısık göze sahip,Türk olduğumuz belli…

  8. Okay Temel Gençdoğan dedi ki:

    Gürcü Kralına Başkomutanlık Yapan Kuman Beyi
    Kubasar Bey in soyundan geliyorum …
    Türkiye de Kuman Soylu Türkler yaşamaktadır hem de çok fazla
    ama yaklaşık 800 900 yıllık sürede özlüklerini bir şekilde kaybetmişlerdir.
    biz nerden geldiğimizi kimin soyu olduğumuzu dededen toruna anlatılanlarla bu güne getirebildik
    bu günkü imkanlarla anlatılanların doğruluklarını tarih sayfalarından teyit edebiliyoruz .
    Türk Irkı Sağ Olsun !

  9. A-ACAR dedi ki:

    göktürk uygur kıpçay boyu kırım tatarıyım yani öp öz TÜRKÜM

  10. Ertan dedi ki:

    Ukrayna asıllı tarih profesörü Olegsander(Aleksander) Garkavetsin internetten kitapları veya bu konuda yazıları var. Hatta bazı tarih araştırmacıları ermenileri hristiyan gregoryen Kıpçak Türkleri derler. Ve hatta Ukrayna halkının genlerinde % 45-60 Türk geni bulunmaktadır. İnternette bulursunuz.Rıza Nura rus denizaltı albayı ” Her 10 rusun altını kazırsa 7 si TÜRK çıkar demiştir. (R.Nur hatıraları)….

  11. Tuncdal isin dedi ki:

    Gumrude ermenistan sinirlarivicinde qipcaqvanq manastiri ve qipcaq koyleri vardir.etki alanlari oldukca buyuk.

  12. Murat KARAL dedi ki:

    Türkler bin boydur birisi Moğoldur. Kıpçaklar Türk mü diye sormaktansa Kıpçakla Türk’ün farklı şey olduğunu iddia etmek yüzde bir milyon aptallık mı demek daha doğru olur , tabii ki Türktür, Göktürklerin batı koludur Kıpçaklar o kadar Türk işte

  13. Türkmen balası dedi ki:

    Kıpçakların Türklüğünden şüphe etmek ölüm var mıdır yok mudur demek gibi birşey… kıpçaklar orjinal Türktür oğuzlar gibi bunu sorgulayanlar abd boku yalayanlardr byük ihtmalle.. türkiyede de kıpçal tipli insanlar görüyorum eski sevglmi örnek vereblrm msela.. ama kıpçağı oğuzu ayırmak mümkğn değilki kıpçal türk mü diye kim sorguladysa onun amk ben soysuz cahil. Sorgulanacalsa moğollar türk müdür diye sorgulasnlar byük ihtmalle bizdendir onlarda

BİR YORUM YAZ