ENVER PAŞA’NIN BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA ALMANYA İLE İTTİFAKI ZORUNLULUKTU

Kemal ÇİÇEK

Yazarın şu ana kadar yazılmış 46 makalesi bulunuyor.

Kemal_Cicek33

101 yıl önce bugün,  Türkiye ile Almanya gizli bir siyasi ittifak antlaşması yaptı ve kader ortağı oldu. Bu antlaşma, ne iddia edildiği gibi Enver Paşa tarafından kimseye danışmadan gizlice imzalanmış ne de Osmanlı’yı derhal savaşa sokmuştur.

Türkiye’de İttihatçılar’ın ülkeyi sebepsiz yere savaşa soktuğuna ve imparatorluğun yıkılmasına yol açtığına inanan bir kesim, antlaşmanın Enver Paşa’nın marifeti olduğunu ileri sürmektedir.

Bu hafta Osmanlı İmparatorluğu ile Almanya arasında 101 yıl önce bugün yapılan gizli ittifak antlaşmasını değerlendireceğim. Bu antlaşma uzun yıllar Türkiye’de gizli kalmış, ortaya çıkmasından sonra da kısır tartışmalara konu olmuştur. Sonuçtan sebebe ulaşmayı yöntem olarak seçen bazı meslektaşlarımız, Enver Paşa ve İttihatçılar’ı, Almanya’nın safını seçerek imparatorluğun felaketine sebep olmakla suçlamaktadırlar. Ancak o günün koşullarında başka bir seçenek var mıydı sorusu çok az sorulmuştur.

İSTENMEYEN ORTAK: OSMANLI

Birinci Dünya Savaşı 28 Temmuz 1914 tarihinde resmen başlamış, bütün ülkeler aşağı yukarı tarafını seçmişti. Osmanlı İmparatorluğu hiçbir blokun istemediği bir devletti. Son araştırmalara göre Alman İmparatoru Kayser Wilhelm dışında Almanya’da özellikle dışişleri bürokrasisi son altı sene içerisinde bir ihtilal, üç savaş yaşamış, savaş yorgunu ve ekonomik bakımdan çökmüş bir devlet olan Osmanlı’yı müttefik olarak istememiştir. Alman yetkililer Osmanlı ile ittifakın Rusya’nın açık düşmanlığını doğuracağını düşünüyorlardı.

İTİLAF DEVLETLERİ İLE ORTAKLIK MÜMKÜN MÜYDÜ?

Osmanlı devletinin savaşa girmesi hakkında son yıllarda yapılan en ciddi çalışmaya Dr. Mustafa Aksakal imza atmıştır. Aksakal’a göre evvela İttihatçılar, Osmanlı devletinin İtilaf devletlerinin istila amaçlı kuşatması ile karşı karşıya olduğuna inanıyorlardı. Rusya’nın Balkanlar, Kafkasya, Kuzey İran ve Karadeniz’de son yıllarda saldırgan ve yıkıcı bir siyaset güttüğünü düşünüyorlardı. İngiltere, Kıbrıs ve Mısır’ı işgal etmiş, Arap Yarımadası’nın doğusu ve Basra Körfezi’nde önemli üsler kurmuştu. Fransa’nın Suriye ve Lübnan’ı, İtalya’nın Batı Anadolu’yu işgal için fırsat beklediklerini biliyorlardı. Bu yüzden Aksakal, Almanya ile ittifakı makul buluyor.

ZORAKİ MÜTTEFİK ALMANYA

Talat ve Enver paşaların yakın dostu Alman Albay Kress von Kressenstein’in “Son Haçlı Seferi: Kuma Gömülen İmparatorluk” adlı bir kitabı vardır. Bu kitabında İttifak antlaşmasının Alman İmparatoru’nun uzak görüşlülüğü ve Talat ve Enver Paşa’nın gayreti sayesinde imzalandığını yazar. Albay Kress’e göre Enver Paşa Rusya’nın ani bir saldırısından korkuyordu. Hatta savaşı İtilaf devletleri kazanırsa, harpten sonra Osmanlı topraklarını aralarında taksim edeceklerine de kuşku duymuyorlardı. Bu yüzden her şeyden önce Almanya ile gizli ittifak antlaşmasını Rusya’nın saldırısına karşı askeri bir ittifak olarak görüyorlardı.

ALMAN YARDIMI GARANTİ SAVAŞ MUHTEMEL!

Enver Paşa ve arkadaşlarının stratejileri şu şekilde özetlenebilir: Avrupa’da savaş başladı, ama bu genel bir savaşa dönüşmez. İttifakı yaparız, ülkeyi Rusya tehlikesine karşı güvene alırız. Ordu ve ekonomi perişan durumda. Almanya ile yaptığımız ittifak sayesinde hem askeri hem de mali yardım alır, memlekete ve orduya nefes aldırırız. Savaş çıkar, yayılır, Almanya savaşa girerse, biz hazır değiliz diye savaşa girmeyi erteler, tarafları oyalarız. Biz savaşa girmeden Almanya zafer kazanır. Galip tarafta olduğumuz için de son yıllardaki toprak kayıplarını da telafi etmiş oluruz.

SAVAŞ GERÇEK OLUNCA  STRATEJİ ÇÖKTÜ

Ne var ki, siyasi olarak belki dâhiyane olan bu taktik, askeri gelişmelerin gerisinde kaldı. Çünkü Almanya ile aylardır süren ittifak görüşmeleri ne yazık ki imza aşamasına geldiği akşam, Almanya Rusya’ya savaş ilan etti. Akşam saat 17:00’deki savaş ilanını Osmanlı devlet adamları duysalar da artık geriye dönmek mümkün değildi. Ertesi sabah Osmanlı devleti ile Almanya arasında antlaşma imzalandı. Yapılacak tek bir şey kalmıştı: Bir gün sonra Osmanlı devleti devam eden savaşta silahlı tarafsızlık siyaseti takip edeceğini açıkladı.

OSMANLI SAVAŞA GİRMEDEN PAYLAŞILDI

Savaşa gereksiz yere girildiğini savunmak, ancak Rusya’nın Boğazları ele geçirme planlarını ve İtilaf devletlerinin savaş öncesi yaptıkları Ortadoğu haritalarını ciddiye almamak ile mümkündür. Hâlbuki İngiltere arşivlerinden çıkan haritalar 1914 yılı başlarında İngiltere ile müttefiklerinin Boğazları kırmızı ile işaretlediklerini ve ortak yönetim planladıklarını gösteriyor. Irak, Basra ve Arabistan’ın İngiltere’ye bırakıldığını, Trabzon’dan İskenderun’a kıyısı olan geniş bir Ermenistan yaratıldığını da belirtmek gerekir.

RUSYA’NIN BOĞAZLARI ALMA PLANI

Ayrıca Alman ve Osmanlı istihbaratları Rusya’nın İstanbul’daki büyükelçisi ile Petersburg arasındaki gizli bazı telgrafları deşifre etmeyi başarmışlardı. Dr. Aksakal’ın yayınladığı bu telgraflarda, Rusya elçisine, Rus askerleri İstanbul’a ayak basıncaya kadar, Osmanlı devletini tarafsız kalmaya ikna etmesi emretmektedir. Fransız arşiv kaynakları da Osmanlı’nın tarafsız kalması için çaba gösterilmesinin taktik icabı ve geçici bir süre için arzulandığını ortaya koyuyor. Esas gaye, İstanbul’u ele geçirmek ve Osmanlı topraklarını paylaşmaktı.

GİZLİ İTTİFAK ANTLAŞMASI NEDİR?

Devlet arşivlerinde orijinal Türkçe nüshası henüz bulunamayan bu gizli ittifak Antlaşması 2 Ağustos 1914 tarihinde İstanbul’da Yeniköy’de imzalanmıştı. Antlaşmaya Osmanlı devleti adına Sadrazam (Başbakan) ve aynı zamanda Dışişleri Bakanı Prens Said Halim Paşa, Almanya adına İstanbul’da elçi unvanıyla bulunan Ekselans Wangenheim Baronu tam yetkili olarak imza koymuşlardı. Bu antlaşma ve ekleri 27 Ağustos 1914 tarihinde Sultan Mehmet Reşat tarafından da imzalanarak yürürlüğe girmişti.

ALMANYA İLE SAVAŞTA VE BARIŞTA MÜTTEFİK OLDUK

  • Osmanlı devleti ve Almanya, Avusturya-Macaristan ve Sırbistan arasında hâlihazırda süren çatışmada, kat’i bir tarafsızlık izleyecekti.
  • Şayet Rusya, Avusturya-Macaristan’a savaş açarsa, aralarındaki ittifak antlaşması gereği Almanya zorunlu olarak savaşa girecekti. Bu durumda Osmanlı, Rusya’ya karşı savaşa katılacaktı.
  • Savaş sırasında Alman Askeri Heyeti Osmanlı’nın emrine verilecek ve komuta kademesinde etkin görev alacaktı.
  • Almanya, Rus saldırılarına karşı Osmanlı topraklarını savunmayı garanti ediyordu.

ÜÇ İTTİFAK TEKLİFİNİ İNGİLTERE GERİ ÇEVİRDİ

İt­ti­hat­çı­la­r’­ın Os­man­lı dev­le­ti­ni “hiç yok­ta­n” Dün­ya Sa­va­şı­’na sok­tuk­la­rı id­di­ası, ders ki­tap­la­rı­mı­za da gir­miş da­ya­nak­sız bir hü­küm­dür. Sa­vaş baş­la­ma­dan Os­man­lı toprak­la­rı İn­gil­te­re ve müt­te­fik­le­ri ta­ra­fın­dan pay­la­şıl­mış­tı. Os­man­lı­’nın 1908, 1911 ve 1913 yıl­la­rın­da üç it­ti­fak tek­li­fi­ni İn­gil­te­re ge­ri çe­vir­miş­ti. Çün­kü Rus­ya­’nın 130 bin ki­şi ile İs­tan­bu­l’­u iş­gal pla­nı ha­zır­dı.

İNGİLİZ PROPAGANDASI ENVER PAŞA’YI HEDEF ALDI

En­ver Pa­şa ve ar­ka­daş­la­rı­nın Al­man­ya ile kim­se­ye da­nış­ma­dan it­ti­fak yap­tık­la­rı doğru de­ğil­dir. Al­man as­ke­ri he­ye­ti 1913’ten be­ri İs­tan­bu­l’­day­dı. İt­ti­fak gö­rüş­me­le­ri Mec­lis açık­ken baş­la­mış­tı. Os­man­lı­’nın sa­va­şa gir­me sü­re­ci­ni en iyi bi­len Prof. Musta­fa Ak­sa­kal, En­ve­r’­in sa­va­şa gir­me­ye he­ves­li ol­ma­dı­ğı­nı, 4-5 ay ayak direttiğini, an­cak Al­man­la­r’­ın as­ke­ri yar­dı­mı kes­me ve Rus­ya ile ant­laş­ma res­ti son­ra­sın­da sava­şa gir­di­ği­ni ya­zar.

Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
bıçak satın al