CH’İNG ÇİNİ’NİN ZUNGARYA VE DOĞU TÜRKİSTAN’I İŞGALİ

CH’İNG ÇİNİ’NİN ZUNGARYA VE DOĞU TÜRKİSTAN’I İŞGALİ

Günümüzde bazı Çinli tarihçiler, 18. yüzyıl ortalarında Zungarya ve Doğu Türkistan’a yönelik Ch’ing ilerlemesinin Çin’in toprak “bütünlüğünü” emniyete almayı amaçladığını iddia ederek bu hareketi ilerici bir fenomen olarak tasavvur etmektedirler. M.Ö. 60’lı yıllar ile M.S. 7. yüzyıl arasında Çin ordularının bir süre için sözde Batı Bölgesi’nde (Siyui, bugünün Çin’in Doğu Türkistan Özerk Bölgesi) bulunmasına atıfta bulunarak, bu bölgelerin Çinli olduğunu söylemekteler. Çinli yazarlar, kafalarında bu metodolojiyi geliştirerek, Ch’inglerin Zungarya ve Doğu Türkistan’ı işgalini daha önce kaybettikleri sözüm ona Çin topraklarının ülkeyle yeniden birleştirilmesini amaçlayan “ülke içi bir mesele” olarak sunmaktalar. Shi Yuisin (Evren-yenileyen tarihçi) müstear ismi altında faaliyet gösteren bir grup Çinli tarihçi şunları yazmaktadır: “Ch’ing İmparatorluğu 1775’te Zungarya’daki bir isyanı bastırdı. Bu Çin’in bir iç meselesiydi, bir devletin diğer bir devleti işgali değildi.” Bu tarihçiler, tarihî gerçekleri çarpıtarak, Çin saldırganlığının kurbanı olanları -Oyratlar- Çin topraklarını işgal etmekle itham ettiler. “-İddialarına göre- Zungaryalı Oyratların ve Galdan Moğollarının lideri 1677’de kendisini Han ilan ederek Zungarya’yı ele geçirdi ve bu bölgeyi Çin’den kopardı.”

Aynı metodolojiye başvurarak, bazı Çinli tarihçiler Doğu Türkistan halklarının egemen devletini – Yarkent Hanlığı- “gayrı meşru – illegal” olarak nitelendirdiler ve Mançuryalı Çinli saldırganlığına karşı mücadelelerini Çin topraklarının parçalanmasını amaçlayan kargaşalar olarak ifade ettiler. Mesela, günümüz Çinli tarihçilerinden biri olan Xiao Djising şunları yazmaktadır: “İmparator Ch’ien-lung’un yönetiminin 22. yılında (1757) onlar (Burhaneddin Hoca ve Han Hoca -1757-1759 arasında Yarkent Hanlığı’nın liderleri- A.Kh.) bir isyan başlattı. Bunların bu saldırganlığı Anavatan’ın (Çin) parçalanmasını amaçlamaktaydı.”

Mançurya Çinlilerinin Zungarya ve Doğu Türkistan’a yönelik yayılmacılığına karşı bölge halklarının mücadelesini bilinçli bir şekilde yanlış yorumlayarak, Çinli tarihçiler bu bölgelerin halklarının Ch’ing yönetiminin “meşru hakkı”nı desteklediklerini ileri sürmekteler. Yukarıda sözü edilen tarihçi Xiao Djising gerçekleri çarpıtarak şunları iddia etmektedir: “Burhaneddin Hoca ve Han Hoca kardeşler bir isyan başlattılar. Bunların bu eylemlerine, sadece Uygur halkının geniş halk kitleleri değil, Uygur feodal ağalar elitinin de büyük kısmını kapsayacak şekilde, bütün halk sert şekilde karşı çıktı.”

Çin Halk Cumhuriyeti tarihçilerinin bu tür iddialarının içeriği, 18. ve 19. yüzyıllardaki resmî Çin vakiyenamelerinin söylediklerinden farklılık arz etmemektedir. Kadim Çin’in yönetici feodal çevreleri, sınıfsal düşmanlarını “isyancılar”, “hırsızlar”, “vatan hainleri” ya da “kötü halklar” olarak nitelemeye alışıktırlar, halbuki kendi halklarının çıkarlarına ihanet ederek Çinliler’in çıkarına çalışan ve Mançuryalı Çinli saldırganların saflarına geçen bazı dönmeler onlar tarafından “iyi insanlar” olarak nitelenmekteydiler.

Günümüz Çinli tarihçileri de kadim Çin’in yönetici sınıflarının kullandığı aynı terminoloji, anlam ve anlayışı kullanmakta ve çalışmalarında hiç bir eleştirel değerlendirmeye tâbi tutmaksızın Ch’ing saray tarihçilerinin sağladığı “delillere” atıflarda bulunarak kendi ulaştıkları sonuçları “desteklemektedirler”. Tarihî gerçekler ikna edici bir şekilde ispat etmektedir ki, bu tür tarihçilerin iddiaları tamamen temelsizdir.

Prof. Dr. Ablat KHODJAEV – Kamil KHODJAEV

Özbekistan Bilimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsü / Özbekistan

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
bıçak satın al