ÇANAKKALE RUHU YAŞATILMALI

Kemal ÇİÇEK

Yazarın şu ana kadar yazılmış 46 makalesi bulunuyor.

Kemal_Cicek13

Tarihin en kanlı savaşlarından biri olan Çanakkale’de 253 bin vatan evladı şehit düştü. 480 bin askerle Çanakkale’ye gelen İtilaf Devletleri ise 105 bin askerle geri çekildi.

1. Dünya Savaşı’nın 3 yıl uzamasına neden olan savaş için Müttefik Orduları Başkomutanı “İnsan ruhunu yenmenin mümkün olmadığı yer” tanımını kullandı. Avustralya ve Yeni Zelanda gibi birçok ülke milli kimliklerini Çanakkale ile kazandı

Çanakkale Savaşları milletlerin yok olduğu ve milletlerin doğduğu bir dünya savaşı olarak hafızalara kazınmıştır. 253.000 vatan evladı bu savaşta kayıp verilmiştir. Öte yandan Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler ise bu savaşlarda verdikleri yüksek kayıplar sonucu milli kimliklerini kazanarak, Britanya İmparatorluğu’na meydan okumuşlardı. Bu yüzden 100. yılında bile Çanakkale Ruhu evrensel bir değer olarak yaşamaktadır.

Bu hafta Çanakkale Zaferi’nin 100. yıl dönümünü kutluyoruz. Birinci Dünya Savaşı’nın en büyük kayıplarının verildiği bu savaş, şüphesiz Osmanlı İmparatorluğu için yaşamsal öneme sahipti. Çanakkale cephesi savaşa katılan askerlerin çok farklı yerlerden gelmesiyle de eşsizdir. Genelkurmay kayıtlarına göre şehitler arasında Anadolu ve Balkanlar dışında Libya’dan Afganistan’a, Romanya’dan Yemen’e kadar imparatorluğun dört bir yanından askerler vardı.

KAYBEDEN İNGİLİZ AMİRAL DELİRDİ

1914 yılı başlarında çizilen gizli İngiliz haritalarına göre İstanbul İtilaf devletleri tarafından işgal edilecek ve koalisyon güçleri tarafından ortaklaşa yönetilecekti. Bu yüzden dünya savaşı patlak verir vermez Çanakkale Boğazı’nın geçilmesi için İtilaf devletleri planlarını yaptılar. Amaçları boğazları ele geçirmek, İstanbul’u işgal etmek ve Rusya’ya destek yollarını güvenlik altına almaktı. İngiliz donanmasının kıdemli amirallerinin itirazına rağmen donanmaya Çanakkale’yi geçme emri veren Winston Churchill operasyonun birkaç günlük bir iş olduğunu iddia etmişti.

İtilaf devletlerinin donanma harekâtı hiç beklemedikleri bir direnişle karşılaştı. Üstün hava ve deniz gücüyle Çanakkale mevzilerine saldıran İtilaf donanması, 18 Mart günü 18 gemisini boğaza sokmayı başardı. Ancak İtilaf donanmasının amiralleri zafer beklerken Osmanlı donanmasının boğaza döşediği mayınlar ve topçu ateşi birbiri ardına İngiliz donanmasının üç büyük savaş gemisi batırdı. Çok önemli üç tanesi de büyük hasar gördü. Bu hezimet İngiliz amirali Sackville Carden’ın sinir krizi geçirip delirmesine yol açtı.

BİR METREKAREYE 6000 MERMİ DÜŞTÜ

Donanmanın büyük yara aldığını gören müttefikler, kara savaşına karar verdiler. 25 Nisan 1915 günü İngiltere, Avustralya ve Yeni Zelanda askerleri Gelibolu Yarımadası’nın doğu kıyılarına çıkartma yaptılar. Fransız askerleri de boğazın doğu kıyılarına saldırdılar. Çanakkale cephesinde dünya savaş tarihinde eşi benzeri olmayan bir mücadele yaşandı. Taraflar aylarca birbirlerine çok yakın siperlerde göğüs göğse savaştılar. Süngü harbi yapılması olağanlaştı. Müttefik Ordular Başkomutanı General Jean Hamilton kendi deyimiyle Çanakkale’nin “insan ruhunu yenmenin mümkün olmadığı yer” olduğunu anladığında görevden alındı. Çünkü 40 bin askerini kaybetmişti.

480 BİN GELDİ 105 BİN GERİ GİTTİ

Çanakkale Savaşları’nda zafer kuşkusuz Türkler’indi. Ama her iki tarafın da insan kaybı inanılmaz boyutlardaydı. İtilaf devletleri 480.000 asker yığdıkları bu cepheden 1916 yılı Şubat ayında 105.000 askerle geri çekilmek zorunda kaldılar. Arkalarında 83.000 ölü bıraktılar. Sadece İngiltere’nin 205.000, Fransa’nın 47.000 kaybı vardı. İlk kez vatanları dışında savaştırılan Anzaklar’ın üçte biri ancak hayatta kalmıştı. Türk ordusunun kaybı ise resmi kayıtlara göre 253.000, isimleri bilinen şehit sayısı 51.383 kişiydi.

KAYIP VE YARALILARIN ÇOĞU ÖLDÜ

Milli Savunma Bakanlığı Arşiv Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve YTESAM tarafından yeniden basılan bir listeye göre Çanakkale Savaşları sırasında en çok şehit veren iller sırasıyla Bursa, Balıkesir, Konya ve Kastamonu idi. Memleketim olan Kastamonu, Hüseyin Akın’ın tespitlerine göre 2527 şehit vermişti.

İLK ANIT MEZAR 1954’TE YAPILDI

Kayıp ve yaralıların büyük bir kısmının da öldüğü dikkate alınırsa, Kastamonu’nun verdiği şehitlerin sayısının belirlenen çok üzerinde olduğu söylenebilir. Çanakkale Savaşları başta Mustafa Kemal olmak üzere Türk komutanların kendilerini ispatladıkları ve kahramanlaştıkları bir cephe oldu. Ne yazık ki yeni nesiller bu kahramanların çok azının adını ve yaptıklarını biliyor.

Hâlbuki İngiltere, Fransa, Avustralya ve Yeni Zelanda Çanakkale’de 1926 yılından itibaren 40’dan fazla şehitlik ve anıt yaparken, ilk Türk anıt mezarı 1954 yılında yapılmaya başlanmıştır. Çanakkale savaşlarını kahramanları, şehitleri, gazileri, muharebe alanları ve şehit mezarları birlikte hatırlamak ve yeni nesillerin unutmamasını sağlamak çok önemlidir.

BU VATAN KOLAY KAZANILMADI

Tarih sohbetlerinde sık sık bu vatan kolay kazanılmadı denir. Gerçekten de Türk insanının vatan savunması için gösterdiği fedakârlıklar anlatıla anlatıla bitmeyecek kadar çoktur. Kastamonu’nun I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele yıllarında verdiği örnek mücadele çok iyi bilinmektedir. Az bilinen bir mücadele örneği ise savaşa her zaman hazır olmak isteyen Kastamonulular’ın Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin öncülüğünde her cuma günü Olukbaşı’nda talime çıktıkları ve savaş talimi yaptıklarıdır.

NAMAZDAN SONRA SAVAŞ TALİMİ

Cuma ezanı sonrasında şehirde dükkânlar, kahveler, hamamlar kapanıyor, namazdan sonra 15 yaşından 45 yaşına kadar olan herkes başta murahhasları oldukları halde ellerinde bayraklar, borular ve mızıkalarla Olukbaşı’nda toplanıyor, savaş talimi yapıyordu. Bu uygulama zamanla her yerde duyulmuş ve yabancı gazeteciler şehre gelerek cuma talimlerini izlemiş, fotoğraflayarak gazetelerinde yayınlamışlardı.

MEZUN VEREMEYEN OKULLAR

Çanakkale Savaşları’nın Anadolu’da destanlaştırılmasının birçok sebebi vardır. Bunlardan birisi de 1915 yılında birçok okulun öğrencilerinin savaşa katılmaları ve o yıl mezun verememeleridir. Darü’l Fünun 1. sınıfta öğrenim gören 2 bin 500 tıp öğrencisinin tamamının Çanakkale’de şehit olması dilden dile anlatır. Ancak aynı şekilde Anadolu’nun birçok ilinde de aynı durum yaşanmıştır. İnebolu Ticaret İdadisi ve Kastamonu Abdurrahman Paşa Lisesi de onlarca okuldan sadece ikisidir.

YENİ ULUS DEVLETLERİNDE BİLİNÇ KAZANDIRDI

Çanakkale Savaşları sonuçları itibariyle Birinci Dünya Savaşı’nın en önemli savaşlarından birisidir. Birinci Dünya Savaşı’nın uzamasına, Rusya İmparatorluğu’nun iki yıl sonra çökmesine, yeni ulus devletlerin bilinç kazanmasına sebep olmuştur. Bu yüzden savaştan sonra savaşan tarafların birlikte andığı dünyanın ender savaş hikâyelerinden birisi haline gelmiştir.

“ÇANAKKALE İÇİNDE VURDULAR BENİ”

Kastamonu, Çanakkale’de en çok şehit veren dördüncü il olarak kayıtlara geçmiştir. Bu yüzden aslı bir ağıt olan ve Çanakkale Türküsü olarak meşhur olan bu anonim eserin Kastamonu ile anılması tesadüf değildir. Bu güzel ağıt, “Çanakkale içinde aynalı çarşı, ana ben gidiyom düşmana karşı” mısraları ile aslında Türk insanın vatan savunmasına bakışını yansıtmaktadır.

Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
bıçak satın al