ATATÜRK’ÜN KAFKASYA POLİTİKASI

ATATÜRK’ÜN KAFKASYA POLİTİKASI

Rusların Kafkasya’da özellikle, Azerbaycan’da yaptıkları vahşet Komünist Enternasyonal’ın alevli savunucusu Bakü’deki “Türkiye İştirakiyum Fırkası”nın reisi Mustafa Suphi’yi dahi hiddetlendirmiştir. O Rusya Bolşevik Partisi genel kuruluna sunduğu raporunda Azerbaycan’ın ikinci büyük kenti olan Gence’de Kızıl Ordu’nun Ermenilerle işbirliği yaparak dört binden fazla insanı katlederek şehri adeta harabeye çevirdikleri gerçeğini gündeme getirerek bu olayın bölge halkında sosyalist yönetime karşı kin ve nefret duymasına neden olduğunu yazmıştır.[39]

Atatürk Rusya’nın Kafkasya’da takip ettiği siyasetin gerçek mahiyetini bütün incelikleriyle biliyor, fakat son derece isabetli kararla beklemenin en doğru yol olduğu kanısına varmıştır.

Özetle Atatürk’ün politikasını, izlediği siyaset hattını böyle hulasa etmek yanlış olmayacaktır.

  • Emperyalist devletler ve Rus Bolşevizmi çerçevesinde kuvvetli hükümeti olmayan tam teşekküllü milli ordudan yoksun bir Azerbaycan’ın ayakta durabilmesi zaten zayıf bir ihtimaldi. Hala sahip olduğu doğal servetlerinden dolayı Azerbaycan’ın yakasının kolayca bırakılmayacağı gerçeğini anlayan Mustafa Kemal Atatürk ortaya çıkan fırsatları Türkiye’nin lehine değerlendirmenin en isabetli karar olduğu kanısına varmıştı. Zaten Atatürk daha kuvvetli Türkiye’nin oluşumunu büyük Türk devletine götüren yolun başı olarak görmüş, gelecek üzerine kurduğu tüm düşüncelerinde dış Türklere ayrıca bir yer ayırmıştı.
  • Atatürk Türk dünyasının kültür birliğini gerçekleştirmek için Türk Tarih ve Dil Kurumları’nı kurdurmuştur.
  • Atatürk 1928 senesinde Harf İnkılabı yaparak Azeri Türklerinin kullandıkları Latin Alfabesi’nin Türkiye’de kullanıma açmış ve Türk kültürünün Azerbaycan başta olmakla diğer Türk ülkelerinde de gelişmesini amaçlamıştır.
  • Atatürk yalnız Kafkasya’da değil diğer Türk devletlerinde yaşayan soydaşlarımızın ortak mazisinin yaratılması, kültürümüzün bütünleştirilmesi için çalışmıştır. Atamızın kendi tabiriyle söylemek gerekirse bunları açıktan adı konarak değil devletlerin ve milletlerin derin düşünceleri olarak yapmıştır.[40]
  • Atatürk yalnız dahilere has uzak görüşlülükle 29 Ekim 1933’te Cumhuriyet’in 10. yıldönümü şerefine düzenlenmiş gecede bütün Türk dünyasıyla ilgili düşüncelerini şöyle ifade etmiştir: “Bu gün ölümsüz gibi görünen nice güçlerden ileride pek az şey kalacaktır. Devletler ve milletler bir idrakin içinde olmalıdırlar. Bugün Sovyet Rusya dostumuzdur, komşumuzdur, müttefikimizdir. Bu dostluğa ihtiyacımız vardır. Fakat yarın ne olacağını hiç kimse kestiremez. Tıpkı Osmanlı İmparatorluğu gibi, tıpkı Avusturya-Macaristan İmparatorluğu gibi parçalanabilir. Bugün elinde sımsıkı tuttuğu milletler, avuçlarından kaçabilirler. O zaman Türkiye ne yapacağını bilmelidir. Bizim, bu dostumuzun idaresinde dili bir, inancı bir, öz bir kardeşlerimiz vardır. Onlara sahip çıkmaya hazır olmalıyız.”[41]

Doç. Dr. Aygün ATTAR

Dumlupınar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi / Türkiye

Alıntı Kaynağı: Türkler, Cilt: 16 Sayfa: 256-262


Dipnotlar :
[1] Ali Fuat Cebesoy, Bir üssebi-Gazze Meydan Muharebesi ve Yirminci Kolordu, İstanbul, 1938 s. 51.
[2] Dr. Baymirza Hayıt, Türkistan Devletlerinin Millî Mücadele Tarihi, Ankara, 1995. s. 218-219.
[3] Maveray-ı Kafkasya Seyminin mazbataları, Tiflis, 1918, Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezi Devlet Arşivi (MDA).
[4] Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezi Devlet Arşivi, 894, Siy 10, iş 30.
[5] Aygün Attar, “Türk Dünyasının Bir Büyüğü Feteli Han Hoyski”, Askeri Tarih Bülteni, sayı 51, s. 160, Ankara 2001.
[6] Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezi Devlet Arşivi (MDA), Fond 2898, Siy 1, iş 6.
Fond 970, Siy 1, iş 161.
Fond 100, Siy 2, iş 791.
[7] Nutuk, M. Kemal Atatürk, C. I, s. 1, İstanbul 2000.
[8] A. M. Şamsutdinov, Osvoboditelnaya Voyna Turtçii, s. 52, Moskova, 1966.
[9] Az. MDA, Fond 28 c, Siy. 1c, iş 68.
[10] N. Yüceer, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Azerbaycan ve Dağıstan Harekatı, Genelkurmay ATASE Yayınları, 1996, s. 169.
[11] Ali Fuat Cebesoy, Milli Mücadele Hatıraları, İstanbul, 1953, s. 42-43.
[12] Kazım Karabekir, İstiklal Harbimiz, s. 111.
[13] Az. MDA. Fond 2898, Siy 1, iş 6.
[14] Teodar Swietochowski, Müslüman Cemaatten Ulusal Kimliğe Rus Azerbaycan’ı 1905-1920, Bağlam Yayınları, s. 215. 1988.
[15] Lord Kinros, Atatürk, İstanbul, 1966 s. 370-371.
[16] Az. SPİHDA, Yığıcı Fond No: 401.
[17] Az. Res. Devlet Arşivi, Senetler No: 275.
[18] Halil Paşa’nın Anıları, s. 320-330.
[19] Dokumenti Vneşney Politiki SSSR, C. II, s. 554-555, Moskova, 1959.
[20] A. F. Cebesoy, Moskova Hatıraları, 1982, s. 40-41.
[21] Az. MDA, Fond 609, Siy 1, iş 94.
[22] Milli Mücadele Dönemine Ait 100 Belge, C. I., s. 173, Ankara, 1981.
[23] Atatürk’ün Milli Dış Politikası 1919-1923, C. I., s. 205, Ankara.
[24] Az. SPİHDA, (Azerbaycan Siyasi Partiler ve İctimai Hareketler devlet Arşivi) Abilov Fondu.
[25] B. Şimşir, Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Ankara, 1993, C. 1, s. 408.
[26] Bu tarih bazı Türk kaynaklarında yanlışlıkla 18 Kasım olarak gösterilir oysa Abilov kendi el yazısıyla 22 Ekim’de Atatürk’le görüştüğünü yazıyor.
[27] Azerbaycan MDA., F. 609, siy. 1, iş. 94.
[28] Azerbaycan MDA., Abilov’un Azerbaycan Dışişleri Komiseri Mirza Davud Hüseyinov’a 8 Kasım 1921 tarihli raporu.
[29] Azerbaycan SPİHDA., F. 276, Siy 5, iş 1.
[30] Azerbaycan SPİHDA, Foud Abilov Fondu.
[31] Dokumenti Unşneya Politiki SSSR T. 3, s. 597-604, Moskova, 1959
[32] Y. Hikmet, Yeni Türkiye Devleti’nin Harici Siyaseti, s. 68.
[33] Azerbaycan SPİHDA., F. 609., Siy. 1iş 94., s. 139.
[34] Azerbaycan SPİHDA., F. 609., Siy. 1iş 94., s. 195.
[35] M. Saray, Atatürk ve Türk Dünyası, Ankara, 1995, s. 13.
[36] Dokumenti Uneşneya Politiki SSSR T. 3, s. 325, Moskova, 1959.
[37] Azerbaycan SPİHDA., Fond 1, Siy 85, iş 462.
[38] Azerbaycan SPİHDA., F. 609., Siy. 1, iş 94, s. 15-18.
[39] Az. SPİHDA, Yığıcı Fond No: 336.
[40] İ. Bozdağ, Atatürk’ün Sofrası, İstanbul, 1995, s. 11-26.
[41] İ. Bozdağ, a.g.e., s. 11-26
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ