ARŞİV BELGELERİNİN IŞIĞINDA ASKERÎ ÖĞRENCİ MUSTAFA KEMAL’İN NOTLARI

ARŞİV BELGELERİNİN IŞIĞINDA ASKERÎ ÖĞRENCİ MUSTAFA KEMAL’İN NOTLARI

I. Giriş

Atatürk’ün öğrencilik hayatına ait, şimdiye kadar ciddi anlamda bazı önemli çalışmalar yapılmış bulunmaktadır. Bu çalışmalar arasında, özellikle merhum Faik Reşit Unat tarafından yapılanlar, hem ilk olmaları, hem de Kara Harp Okulu Arşivi’ndeki Künye ve Numara Defterlerine istinaden yapıldıkları için önem arz etmektedir. İkinci olarak, uzun yıllar Kara Harp Okulu’nda siyasi tarih öğretim üyesi olarak görev yapan ve Harp Okulu Tarihi ile Atatürk’ün Harbiye’deki öğrenim hayatını Kara Harp Okulu Arşivi’ndeki defterlere ve diğer belgelere dayanarak araştıran merhum Emekli Öğretmen Albay Dr. Tahsin Ünal’ın çalışmaları önem taşımaktadır. Kara Harp Okulu Arşivi’nde çalışan ve Atatürk’ün okuduğu dönemde askeri öğrenim kurumlarını, akademik bir çalışma olarak yürüten ve bunu da yayınlayan Harp Okulu Siyasi Tarih Öğretim Üyesi Emekli Öğretmen Albay Dr. Yusuf Çam’ın, özellikle Numara Defterlerine dayanarak yaptığı çalışması, bir bütün olarak ilk olma özelliğini hala muhafaza etmektedir.

Atatürk’ün özellikle askeri öğrencilik yıllarına ait notları konusunda yapılan bunlar ve diğer önemli araştırmalar yayınlandıkları yıllara ve içeriklerine göre şu şekildedir:

Faik Reşit Unat, 1953 yılında yayınlanan araştırmasında,[1] M. Kemal’in Selanik Askeri Rüştiyesi 4. sınıf; Manastır İdadisi 2. sınıf, 3. sınıf; Harbiye 2. sınıf, 3. sınıf derslerini, notlarını ve sınıf içindeki başarı durumunu vermiştir.

Faik Reşit Unat, 1964 yılında yayınlanan ve öncekine göre daha geniş kapsamlı olan araştırmasında[2] ise, yukarıdaki bilgilere ilave olarak M. Kemal’in Harbiye künye kaydını vermiş; çalışmanın eki olarak, Harp Okulu Arşivi’ndeki Künye ve Numara Defterlerinden M. Kemal’in künyesinin yer aldığı sayfanın, Manastır İdadisi 3. sınıf, Harbiye 3. sınıf ile Akademi “Mezuniyet” notlarını (gerçekte 2. sınıf notları) içeren Numara Defterlerinin ilgili sayfalarının klişesini ek-2, 3, 4, 5 olarak yayınlamıştır.

Dr. Tahsin Ünal, Kasım 1964’te yayınlanan önemli makalesinde,[3] hem Harp Okulu’nun tarihi, hem de Mustafa Kemal’in, Manastır İdadisi 3. sınıf, Harbiye 1. sınıf, 2. sınıf ve 3. sınıf derslerini, başarı durumunu ve bazı künye bilgilerini Harp Okulu Arşiv Belgelerine ve Salnamelere dayanarak vermiştir.

Atatürk’ün özellikle Biyografisi ile bazı kişilik özellikleri hakkında önemli çalışmalara imza atmış olan değerli araştırmacı Sadi Borak önce 1972 yılında,[4] sonra da 1983’te yayınlanan[5] eserlerinde; F. Reşit Unat ve Tahsin Ünal’ın yukarıda zikredilen çalışmalarındaki bilgileri aktarmıştır. Sayın Borak, A. Fuat Cebesoy’ un eseri gibi bazı hatıraları da kullanmıştır.

Ömer Sami Coşar, Atatürk’ün biyografisi hakkında hazırlanmış en iyi çalışmalardan biri olan eserinde,[6] özellikle F. R. Unat’ın iki çalışmasındaki bilgileri aktarmış, bunları dönemin basınındaki bilgilerle desteklemiş ve M. Kemal’in künye kaydı ile Manastır İdadisi 3. sınıf notlarını gösteren Numara Defteri sayfasının klişesini (muhtemelen F. R. Unat, 1964’ten alınma) vermiştir.

Mustafa Kemal’in bazı notlarının yer aldığı Numara Defterleri sayfalarının klişeleri ve bunların yeni harflerle çevirilerinin yayınlandığı önemli bir çalışma da, 1981 yılında Kara Harp Okulu tarafından yapılmıştır.[7] Atatürk’ün doğumunun 100. yılı münasebetiyle yayınlanan bir albüm olan bu eser, bütün yazıları kesik uçlu kalemle eliyle yazan, o zaman Yüzbaşı, şimdi General Sayın Şahap Tuncer’in gayretleri sonucu meydana getirilmiştir. Bu albümde Mustafa Kemal’in Manastır İdadisi 3. sınıf, Harbiye 3. sınıf, Akademi 2. sınıf notlarının klişe ve çevirileri; Harp Okulu künye kaydı ve Harbiye mezuniyetini gösteren bir gazete kupürünün klişesi ile çevirisi verilmiştir.

Dr. Yusuf Çam, Atatürk’ün okuduğu dönemde Rüştiye, İdadi ve Harbiye eğitim ve öğretimini incelediği önemli eserinde[8] bu okulların kuruluşlarını, eğitim faaliyetlerini, eğitim sürelerini, ders programlarını ortaya koymuş; dönemin sivil okulları ile mukayeselerini yapmıştır. Okulların yönetim ve öğretim kadrolarını da inceleyen Sayın Çam, eserin sonunda Kara Harp Okulu Arşivi Numara Defterleri’nden alınan ve Mustafa Kemal’in Manastır İdadisi 3. sınıf, Harbiye 2. Sınıf ve Harbiye 3. sınıf notlarını içeren sayfaların klişelerini ek-1, 2, 3 olarak yayınlamıştır.

Mustafa Kemal’in Harp Okulu’na kadar olan eğitim sürecinin ve bu sürecin kişiliğine olan etkilerinin incelendiği ve 12-13 Ekim 1998 tarihlerinde Manastır’da (Makedonya)’da yapılan Manastır ve Mustafa Kemal Sempozyumu’nda bildiri olarak sunulan araştırmamızda[9] Mustafa Kemal’in Rüştiye 4. sınıf, Manastır İdadisi 2. ve 3. sınıf ders başarı durumu ve Harbiye künye kaydı verilmiş idi. Daha sonra, Mustafa Kemal’in Harp Okulu’na girişinin 100. yılını anma faaliyetleri çerçevesinde hazırlanan bir başka araştırmamızda,[10] bu notları ve başarı durumuna ilaveten Onun Harbiye 2 ve 3. sınıf ile Akademi 1 ve 2. sınıf notları ve başarı durumu, kişiliğinin oluşumuna etkilerini incelemek amacı ön planda tutularak değerlendirilmişti.

Kara Harp Okulu öğretim elemanlarından Öğ. Kd. Yzb. Hayrullah GÖK, Mustafa Kemal’in Harp Okulu’na girişinin 100. yılını anma faaliyetleri çerçevesinde hazırladığı bir kılavuzun[11] 4-10 numaralı EK’i olarak, Mustafa Kemal’in Rüştiye 4. Sınıf, İdadi 2 ve 3. sınıf, Harbiye 2 ve 3. sınıf, Akademi 1 ve 2. Sınıf notlarını içeren Numara Defterlerinin ilgili sayfalarının Osmanlıca klişelerini yayınlamıştır.

Bu bölüme son vermeden önce; H. Gök ve M. Uyar tarafından yapılan iki yeni çalışmadan bahsetmek istiyoruz: Araştırıcılar, bunların ilkinde[12] M. Kemal’in Harp Akademisi 1 ve 2. sınıf notlarını, ikincisinde[13] de Harp Okulu 1, 2 ve 3. sınıf notlarını yayınlamışlar ve başarı durumunu değerlendirmişlerdir. Bu iki çalışmadaki bazı değerlendirmeler araştırmaların kendi iç örgüsü açısından bile bazı çelişkilerle dolu olmasına rağmen; araştırıcıların özellikle son çalışmada, Mustafa Kemal’in daha önce bilinmeyen ve Harp Okulu Arşivi’nde de bulunamayan Harp Okulu 1. sınıf notlarını bulup yayımlamaları, Atatürk’ün biyografisindeki bazı eksikliklerin tamamlanabilmesi bakımından önemli bir hizmet olmuştur.

Biz bu araştırmada, Mustafa Kemal’i Atatürk yapan süreçte, aldığı askeri eğitim ve öğrenimin onun kişiliğinin oluşmasında nasıl bir etki yaptığının anlaşılabilmesi bakımından “ders başarı durumu” ve “okuduğu dersleri” ortaya koymaya çalışacağız. Şüphesiz, Atatürk’ü iyi anlamak için öncelikle onun “birikimleri”nin, bir başka ifade ile onun kişiliğinin oluşmasına etki eden “bilimsel ve fikri alt yapı”nın bilinmesi, ortaya konulması gerekir. Yukarıda, şimdiye kadar bu konuda yapılan çalışmalar kısaca özetlenmiştir. Bunlar ve konuyla ilgili diğer çalışmalarda gördüğümüz bazı çelişkiler ve tutarsızlıklar da belgelere göre düzeltilecektir.[14]

II. Selanik Askeri Rüştiyesi

Çocukluğundan itibaren askerliğe büyük bir ilgi duyan Mustafa, asker olmak istiyordu. Hatıralarında kendisinin anlattıklarına göre, üniformalı olarak askeri rüştiye’ye (ortaokula) giden komşularından Kadri Beyin oğlu Ahmet ve sokaklarda gördüğü üniformalı subaylar onun askerlikle ilgili heveslerini kamçılıyordu. Nihayet asker olmasını istemeyen annesine haber vermeden Selanik Askeri Rüştiyesi’nin sınavlarına girerek başarılı oldu. Faik Reşit Unat, “Mustafa’nın sınavda gösterdiği başarıdan dolayı, dört yıllık okulun üçüncü sınıfına alındığını, bu tarihin de 1894 Temmuz-Ağustos ayları olması gerektiğini”[15] söylemektedir. Aşağıda değerlendireceğimiz, onun rüştiye dördüncü sınıf notlarını gösteren defterin 1895 tarihli olması da F. R. Unat’ı doğrulamaktadır. Bu durumda Ö. S. Coşar’ın “…daha önceden dört yıl olarak eğitim yapan Askeri Rüştiyelerin, o yıl birinci sınıflarının lağvedilerek üç yıla indirilmesi üzerine, Mustafa Nisan 1894’te Selanik Askeri Rüştiyesi’nin ikinci sınıfından öğrenimine başladı”[16] şeklindeki görüşlerinin yanlış olduğu ortadadır.

Kara Harp Okulu Arşivi’ndeki, 13 No’lu Numara Defteri’ne göre Atatürk’ün Selanik Askeri Rüştiyesi dördüncü sınıfında okuduğu dersleri, notları ve buradaki ders başarısı şu şekildedir:

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ